Cây si với khoảng rỗng che chở: từ một số phận đến một thế hệ

Đọc bản hồi ký do chính ông ngoại Lường Văn Giá viết, tôi không chỉ nhìn thấy các mốc đời mà còn hình dung được một tuổi thơ bị những lo toan cơm áo phủ kín. Cậu bé quê bản Lắc, Chiềng Cơi, đã phải trưởng thành sớm trong hoàn cảnh mà quyền lựa chọn của trẻ thơ gần như không có.

Có thể xem cây si với khoảng rỗng che chở như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Gốc cây si có lỗ rỗng đủ để ông trú khi muốn tránh bị phạt. Ông hình dung cây như một người mẹ che chở, còn người bạn chăn vịt biết nơi ấy và mang thức ăn đến. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Trong phần kể về niên thiếu, ông ghi rất cụ thể các nguyên tắc khắt khe của nhà nuôi: giã xong gạo trước khi mọi người thức dậy, trông nom đàn vịt đông và chịu những hình phạt khi công việc không như ý. Những lời kể ấy khiến tuổi thơ không còn là một khái niệm chung chung. Nó có công việc, nỗi lo, những bữa ăn và cả giấc ngủ thiếu yên ổn.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Một thân cây hiện lên thành biểu tượng của sự sống, tình thương và ước mong có mái ấm. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Khi gấp lại trang viết, tôi không nghĩ đến một tuổi thơ chỉ toàn bóng tối. Tôi nhớ cả sức chịu đựng của ông, khát vọng được trở về và những cử chỉ tử tế mà ông trân quý suốt nhiều năm. Kể lại câu chuyện này là cách giữ gìn phần ký ức chân thực ấy, để con cháu hiểu vì sao ông luôn coi trọng tình thân.