CĐ. 12A2. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ DANH TƯỚNG ĐẶNG TIẾN ĐÔNG – NGƯỜI CON KIỆT XUẤT CỦA QUÊ HƯƠNG LƯƠNG XÁ, QUẢNG BỊ

CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ DANH TƯỚNG ĐẶNG TIẾN ĐÔNG – NGƯỜI CON KIỆT XUẤT CỦA QUÊ HƯƠNG LƯƠNG XÁ, QUẢNG BỊ

I. GIỚI THIỆU NHÂN VẬT

Họ và tên: Đặng Tiến Đông

Danh hiệu: Đô đốc Long

Năm sinh: 1738 , Năm mất: 1801

Quê quán: Làng Lương Xá, nay thuộc thôn Lương Xá, xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội

Thời đại: Lê – Trịnh – Tây Sơn

Lĩnh vực: Quân sự, chính trị

Chiến công tiêu biểu: Tham gia phong trào Tây Sơn, gắn với chiến thắng Đống Đa năm 1789

Di tích gắn với nhân vật: Nhà thờ họ Đặng tại Lương Xá, xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội.

Đặng Tiến Đông là một danh tướng tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII. Ông xuất thân từ làng Lương Xá – vùng đất ngày nay thuộc xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội. Ông sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, làm quan và có nhiều người giữ những vị trí quan trọng trong chính quyền Lê – Trịnh. Bản thân Đặng Tiến Đông cũng là một võ quan, từng giữ chức Đại đô đốc và được phong tước Đông Lĩnh Hầu. Tên tuổi của ông đặc biệt gắn với phong trào Tây Sơn và cuộc kháng chiến chống quân Thanh cuối thế kỷ XVIII. Ông được biết đến với danh hiệu “Đô đốc Long”, đồng thời được quê hương Lương Xá – Quảng Bị gìn giữ, tưởng nhớ qua di tích nhà thờ họ Đặng. Di tích này đã được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia năm 1999.

II. QUÊ HƯƠNG LƯƠNG XÁ – NƠI NUÔI DƯỠNG MỘT DANH TƯỚNG

Muốn hiểu về Đặng Tiến Đông, trước hết phải trở về với quê hương Lương Xá. Ngày nay, Lương Xá thuộc xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội. Đây là vùng đất có truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời, trong đó dòng họ Đặng từng là một dòng họ lớn, có nhiều người đỗ đạt và làm quan dưới thời Lê – Trịnh. Chính trên mảnh đất này, Đặng Tiến Đông đã được sinh ra và trưởng thành. Theo tư liệu của xã Quảng Bị, Đặng Tiến Đông là con của ông Đặng Đình Miên và bà Phạm Thị Yến. Ông xuất thân trong một gia đình quý tộc, có truyền thống làm quan. Từ nhỏ, ông đã được gia đình chú trọng việc học tập. Năm 9 tuổi, Đặng Tiến Đông bắt đầu theo học thầy giáo Doãn Xá tại chùa Thủy Lâm, còn được gọi là chùa Lương Xá. Những năm tháng tuổi thơ ấy diễn ra trong một xã hội đầy biến động. Phong trào nông dân khởi nghĩa ở Đàng Ngoài phát triển mạnh, đất nước đứng trước những thay đổi lớn về chính trị và xã hội. Có lẽ chính môi trường ấy đã góp phần hình thành ở Đặng Tiến Đông một con người có bản lĩnh, có khả năng quan sát thời cuộc và suy nghĩ về vận mệnh đất nước. Năm 1749, khi mới 12 tuổi, ông mồ côi cha. Mười năm sau, mẹ ông cũng qua đời. Những mất mát từ rất sớm chắc chắn là những thử thách lớn đối với một con người trẻ tuổi. Tuy nhiên, Đặng Tiến Đông vẫn tiếp tục trưởng thành và bước vào con đường binh nghiệp. I

II. TỪ MỘT VÕ QUAN ĐẾN NGƯỜI ĐỨNG TRƯỚC BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ

Đặng Tiến Đông trưởng thành trong thời kỳ chế độ Lê – Trịnh có nhiều biến động. Ông từng làm võ quan và lập được những chiến công dưới thời các chúa Trịnh. Thế nhưng lịch sử không đứng yên. Đến những năm cuối thế kỷ XVIII, xã hội Đàng Ngoài rơi vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc. Những cuộc khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra. Chính quyền phong kiến suy yếu, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, phong trào Tây Sơn từ Đàng Trong ngày càng lớn mạnh. Năm 1786, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc Hà. Chỉ trong thời gian ngắn, quân Tây Sơn đánh tan lực lượng của chúa Trịnh và làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị. Những biến động ấy đã tác động mạnh mẽ đến Đặng Tiến Đông. Khi đó ông đã 48 tuổi – độ tuổi mà một người đã có nhiều trải nghiệm và địa vị trong xã hội. Trước những thay đổi của thời cuộc, ông đã lựa chọn một con đường mới: đi theo Nguyễn Huệ và phong trào Tây Sơn. Theo tư liệu của xã Quảng Bị, năm 1787, khi Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc lần thứ hai, Đặng Tiến Đông đã đem đội quân dưới quyền của mình ra giúp Tây Sơn và sau đó theo Nguyễn Huệ vào Phú Xuân. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông.

IV. CHIẾN THẮNG ĐỐNG ĐA – DẤU ẤN LỚN TRONG CUỘC ĐỜI ĐẶNG TIẾN ĐÔNG

Nhắc đến Đặng Tiến Đông, người ta không thể không nhắc đến mùa xuân năm 1789. Đó là thời điểm đất nước đứng trước một thử thách vô cùng lớn. Quân Thanh tiến vào Đại Việt với lực lượng mạnh, chiếm Thăng Long và đặt nước ta trước nguy cơ bị xâm lược. Trước tình hình đó, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung và trực tiếp chỉ huy quân đội tiến ra Bắc. Cuộc hành quân thần tốc của nghĩa quân Tây Sơn đã trở thành một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc. Trong chiến dịch ấy, Đặng Tiến Đông được gắn với chiến thắng Đống Đa, một trong những chiến công quan trọng nhất của cuộc kháng chiến chống quân Thanh. Theo tư liệu của xã Quảng Bị, trong chiến thắng mùa xuân năm 1789, Đặng Tiến Đông lập chiến công ở phía Tây Nam kinh thành Thăng Long. Chiến công này đã góp phần tạo nên thắng lợi vang dội của quân Tây Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Thanh. Ngày nay, nhắc đến Đống Đa, người Việt Nam thường nhớ đến hình ảnh mùa xuân Kỷ Dậu, nhớ đến Hoàng đế Quang Trung và đội quân Tây Sơn thần tốc. Nhưng phía sau chiến thắng ấy còn có những vị tướng đã trực tiếp chỉ huy quân đội trên các hướng khác nhau. Đặng Tiến Đông là một trong những cái tên được quê hương Lương Xá – Quảng Bị lưu giữ trong ký ức lịch sử ấy.

V. TỪ CHIẾN TRƯỜNG TRỞ VỀ VỚI QUÊ HƯƠNG

Một trong những điều khiến em ấn tượng nhất về Đặng Tiến Đông là cuộc đời ông không kết thúc ở những chiến công trên chiến trường. Sau những năm tháng biến động, khi đã bước vào tuổi 55, ông cáo quan về quê Lương Xá. Nếu chiến trường là nơi ông thể hiện tài năng của một vị tướng thì quê hương lại là nơi ông dành những năm tháng cuối đời để chăm lo cho cộng đồng. Lúc bấy giờ, sau nhiều năm biến động và chiến tranh, dân cư ở Lương Xá đã di tản đi nhiều nơi. Quê hương đứng trước những khó khăn về đời sống và sản xuất. Đặng Tiến Đông đã dành nhiều công sức để chiêu dân lập ấp, khôi phục quê hương. Theo tư liệu của xã Quảng Bị, ông đã tự bỏ ra 600 quan tiền và tậu 17 mẫu ruộng để giúp dân làng có đất canh tác, sinh cơ lập nghiệp. Ông cũng tham gia các hoạt động xây dựng dòng họ và đóng góp cho đời sống văn hóa, tín ngưỡng của quê hương. Những việc làm ấy cho thấy một khía cạnh rất khác của Đặng Tiến Đông. Ông không chỉ là một vị tướng trên chiến trường. Ông còn là một người con của quê hương.

VI. NGƯỜI DỰNG LẠI QUÊ HƯƠNG SAU NHỮNG NĂM BIẾN LOẠN

Chiến tranh có thể tạo nên những người anh hùng, nhưng sau chiến tranh, việc xây dựng lại cuộc sống cũng đòi hỏi rất nhiều trách nhiệm. Đặng Tiến Đông đã lựa chọn trở về. Ông không quên nơi mình sinh ra. Ông dành tiền bạc, công sức để giúp người dân Lương Xá có điều kiện ổn định cuộc sống. Đặc biệt, ông còn có những đóng góp đối với các công trình văn hóa và tín ngưỡng của quê hương, trong đó có việc dựng văn bia tặng chùa Trăm Gian. Qua đó, em cảm nhận được một tư tưởng rất đẹp: người có công với đất nước cũng cần có trách nhiệm với chính quê hương của mình. Một người có thể được nhớ đến bởi những chiến công lớn, nhưng giá trị của họ còn nằm ở những điều họ làm cho cộng đồng sau khi trở về.

VII. DẤU TÍCH CỦA ĐẶNG TIẾN ĐÔNG TRÊN QUÊ HƯƠNG QUẢNG BỊ

Ngày nay, dấu ấn của Đặng Tiến Đông vẫn còn hiện diện tại quê hương Lương Xá. Nhà thờ họ Đặng tại Lương Xá, xã Quảng Bị là một di tích quan trọng gắn với dòng họ Đặng và danh nhân Đặng Tiến Đông. Di tích được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia năm 1999. Nhà thờ được xây dựng qua nhiều thời kỳ và vẫn lưu giữ những nét kiến trúc cổ. Đây không chỉ là nơi thờ tự mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những con người của dòng họ đã có đóng góp cho đất nước. Điều đặc biệt là đối với học sinh sinh ra và lớn lên tại Quảng Bị, những di tích như vậy khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn rất nhiều. Lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách. Lịch sử nằm trong những ngôi đình, nhà thờ, bia đá, những câu chuyện được người dân truyền lại và trong chính những địa danh mà chúng ta đi qua mỗi ngày.

VIII. MỘT NGƯỜI CON CỦA QUẢNG BỊ VÀ BÀI HỌC VỀ LÒNG YÊU NƯỚC

Khi tìm hiểu về Đặng Tiến Đông, điều em nhận thấy rõ nhất là tình yêu nước của ông được thể hiện bằng hành động. Ông từng là một võ quan của thời Lê – Trịnh. Khi thời cuộc thay đổi, ông lựa chọn đi theo phong trào Tây Sơn. Ông tham gia chiến đấu, góp phần vào chiến thắng Đống Đa và sau đó trở về quê hương để chăm lo cho cuộc sống của người dân. Nhìn vào cuộc đời ấy, em hiểu rằng lòng yêu nước không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng những lời nói lớn lao. Có khi lòng yêu nước là đứng lên bảo vệ đất nước khi Tổ quốc lâm nguy. Có khi đó là đóng góp sức lực để xây dựng quê hương sau chiến tranh. Và cũng có khi đó đơn giản là không quên nơi mình sinh ra. Đặng Tiến Đông đã để lại những dấu ấn ở cả ba phương diện ấy.

IX. Ý NGHĨA ĐỐI VỚI THẾ HỆ TRẺ HÔM NAY

Câu chuyện về Đặng Tiến Đông cho em hiểu rằng mỗi thế hệ đều có một cách riêng để đóng góp cho đất nước. Thế hệ của ông phải đối mặt với chiến tranh, biến động và những cuộc đấu tranh quyết liệt để bảo vệ đất nước. Còn thế hệ trẻ hôm nay được sống trong hòa bình. Chúng em không phải cầm vũ khí ra chiến trường, nhưng vẫn có trách nhiệm với quê hương và đất nước. Trách nhiệm ấy có thể bắt đầu từ những điều rất gần gũi: học tập nghiêm túc, sống có kỷ luật, biết yêu thương gia đình, tôn trọng truyền thống, tìm hiểu lịch sử quê hương và có ý thức đóng góp cho cộng đồng. Đặc biệt, với những người trẻ sinh ra tại Quảng Bị, việc tìm hiểu về Đặng Tiến Đông giúp chúng em hiểu rằng quê hương mình không chỉ có những con đường, ngôi trường hay những cánh đồng quen thuộc. Đằng sau những điều bình dị ấy là một bề dày lịch sử đáng tự hào.