Cha đẻ ngành quân giới Việt Nam

Kính thưa Ban Giám khảo, quý đại biểu, quý thầy cô cùng toàn thể các đồng chí!

Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc, có những người cầm súng trực tiếp chiến đấu nơi chiến trường, nhưng cũng có những con người âm thầm đứng phía sau, dùng trí tuệ của mình để chế tạo vũ khí, góp phần làm nên những chiến thắng vẻ vang. Một trong những con người tiêu biểu ấy là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa – người được tôn vinh là "Cha đẻ của ngành quân giới Việt Nam".

Ông tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo nghèo nhưng giàu truyền thống hiếu học. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, say mê toán học, vật lý và kỹ thuật. Với khát vọng học tập để giúp ích cho đất nước, ông sang Pháp du học và tốt nghiệp xuất sắc nhiều trường đại học, kỹ thuật danh tiếng. Khi ấy, trước mắt ông là một tương lai rộng mở với cuộc sống đầy đủ và công việc đáng mơ ước.

Nhưng điều khiến mọi người khâm phục chính là lựa chọn của ông.

Năm 1946, khi gặp Hồ Chí Minh tại Pháp, ông đã quyết định từ bỏ cuộc sống tiện nghi ở châu Âu để trở về Tổ quốc đang bước vào cuộc kháng chiến đầy gian khổ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cho ông cái tên mới là Trần Đại Nghĩa, với mong muốn ông dùng tài năng và trí tuệ để phụng sự sự nghiệp cách mạng.

Trở về nước, giữa lúc đất nước còn vô vàn khó khăn, xưởng quân giới chỉ có những công cụ thô sơ, máy móc thiếu thốn và nguyên vật liệu khan hiếm. Nhiều người lo rằng không thể chế tạo được vũ khí hiện đại trong hoàn cảnh ấy.

Thế nhưng, với trí tuệ của một nhà khoa học và lòng yêu nước sâu sắc, Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã bắt tay ngay vào công việc. Ông trực tiếp nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và hướng dẫn công nhân chế tạo nhiều loại vũ khí phù hợp với điều kiện kháng chiến.

Một trong những thành tựu nổi bật là việc nghiên cứu thành công súng không giật (SKZ) và nhiều loại bazooka cải tiến, giúp bộ đội ta có khả năng tiêu diệt lô cốt, xe bọc thép và các mục tiêu kiên cố của đối phương. Những loại vũ khí này đã phát huy hiệu quả trên nhiều chiến trường, đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Điều đáng quý là ông không giữ kiến thức cho riêng mình. Ông luôn tận tình hướng dẫn các kỹ sư, công nhân và cán bộ kỹ thuật trẻ, xây dựng đội ngũ quân giới ngày càng trưởng thành. Ông thường xuyên có mặt tại các xưởng sản xuất, cùng anh em nghiên cứu, thử nghiệm và khắc phục từng lỗi nhỏ để tạo ra những sản phẩm tốt nhất phục vụ tiền tuyến.

Có những đêm, ánh đèn trong xưởng quân giới vẫn sáng đến tận khuya. Người kỹ sư ấy miệt mài bên những bản vẽ, những chi tiết máy và những lần thử nghiệm liên tiếp. Đối với ông, mỗi khẩu súng, mỗi quả đạn hoàn thành không chỉ là một sản phẩm kỹ thuật mà còn là niềm hy vọng gửi đến những người lính đang chiến đấu ngoài mặt trận.

Nhờ những đóng góp to lớn ấy, ngành quân giới Việt Nam từng bước phát triển, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của quân đội. Những vũ khí do chính người Việt Nam nghiên cứu và chế tạo đã góp phần quan trọng vào các chiến thắng lớn của dân tộc, trong đó có Chiến dịch Điện Biên Phủ – chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".

Sau hòa bình lập lại, Giáo sư Trần Đại Nghĩa tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp khoa học và giáo dục nước nhà. Ông giữ nhiều trọng trách quan trọng, góp phần xây dựng nền khoa học – kỹ thuật Việt Nam và đào tạo nhiều thế hệ cán bộ khoa học. Dù ở cương vị nào, ông vẫn giữ lối sống giản dị, khiêm tốn và luôn đặt lợi ích của đất nước lên trên hết.

Kính thưa quý vị!

Cuộc đời của Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa là minh chứng cho sức mạnh của trí tuệ khi được soi sáng bởi lòng yêu nước. Ông đã chứng minh rằng bảo vệ Tổ quốc không chỉ bằng lòng dũng cảm nơi chiến trường mà còn bằng lao động sáng tạo, bằng nghiên cứu khoa học và khát vọng cống hiến.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương của Trần Đại Nghĩa nhắc nhở chúng ta phải không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ khoa học, công nghệ và nuôi dưỡng khát vọng xây dựng đất nước hùng cường. Mỗi bài học hôm nay, mỗi sáng kiến ngày mai đều có thể trở thành những viên gạch góp phần dựng xây Tổ quốc.

Xin kính cẩn tri ân những cống hiến to lớn của Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa và nguyện tiếp bước các thế hệ cha anh, đem trí tuệ và sức trẻ cống hiến cho quê hương, đất nước.

Xin trân trọng cảm ơn!