Chấn dân khí – đánh thức một xã hội

Nếu “khai dân trí” là mở rộng tri thức thì “chấn dân khí” là đánh thức tinh thần của con người.

Phan Châu Trinh cho rằng dân tộc muốn tiến bộ không thể chỉ có một số người giỏi.

Người dân phải có ý thức về quyền lợi và trách nhiệm của mình.

Họ phải biết rằng mình có quyền được học, được sống và được làm việc trong một xã hội tốt hơn.

Đây là tư tưởng khá mới mẻ trong bối cảnh Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Bởi khi ấy, phần đông người dân ít có điều kiện tiếp cận các khái niệm về quyền công dân, tự do hay dân chủ.

Phan Châu Trinh muốn thay đổi điều đó.

Ông sử dụng nhiều phương thức để truyền bá tư tưởng.

Có diễn thuyết.

Có báo chí.

Có thơ văn.

Có trường học.

Có những hội buôn.

Có những hoạt động cộng đồng.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, phong trào Duy Tân không chỉ mở trường mà còn tổ chức các hội nông, hội buôn, các cuộc diễn thuyết công cộng và sử dụng cả những bài ca, bài vè để truyền bá tư tưởng.

Đó là một phương thức vận động rất gần với đời sống.

Không phải ai cũng đọc được sách.

Nhưng nhiều người có thể nghe một bài nói.

Không phải ai cũng đến trường.

Nhưng một bài hát có thể được truyền từ làng này sang làng khác.

Không phải ai hiểu các khái niệm chính trị.

Nhưng ai cũng hiểu câu chuyện về cuộc sống của mình.

Phan Châu Trinh muốn đưa tư tưởng cải cách ra khỏi phạm vi của những người có học.

Đó là lý do phong trào Duy Tân có sức lan tỏa.

Người dân bắt đầu thay đổi cách nghĩ về việc học, cách làm ăn và quan hệ cộng đồng.

Những thay đổi về hình thức như cắt tóc ngắn hay thay đổi trang phục có thể nhìn thấy bằng mắt.

Nhưng điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong suy nghĩ.

Người dân bắt đầu nhận ra rằng mình có thể cùng nhau làm một việc.

Có thể mở trường.

Có thể lập hội.

Có thể kinh doanh.

Có thể bàn về những vấn đề xã hội.

Và cuối cùng, khi phong trào chống sưu thuế năm 1908 bùng nổ, sức mạnh của quần chúng đã trở thành một yếu tố nổi bật.

Từ Quảng Nam, phong trào lan rộng sang nhiều tỉnh Trung Kỳ.

“Chấn dân khí” vì vậy không chỉ là một khẩu hiệu.

Nó là quá trình đánh thức một xã hội.

Và chính quá trình ấy khiến Phan Châu Trinh cùng những người đồng chí hướng phải trả giá rất lớn.

Nhưng ngọn lửa tinh thần đã được thắp lên thì không dễ dàng tắt.