(Chân dung một nữ Thanh niên xung phong năm xưa)
Có những thế hệ được nhớ đến bằng những bức tượng đồng. Có những thế hệ được ghi lại
bằng trang sách. Nhưng cũng có những thế hệ lặng lẽ đi qua chiến tranh, mang theo tuổi
xuân gửi lại những cánh rừng, những con đường, và cả trong lòng đất.
Cô là một người như thế.
Tôi gặp cô vào một buổi chiều nắng nhạt. Căn nhà nhỏ nằm nép mình sau hàng cau, yên
bình đến mức khó ai nghĩ rằng chủ nhân của nó từng sống giữa những năm tháng bom rơi
đạn nổ. Mái tóc cô đã bạc trắng, nhưng giọng nói vẫn ấm và sáng, như còn giữ nguyên
ngọn lửa của tuổi hai mươi.
Năm ấy, cô vừa tròn hai mươi tuổi. Đất nước đang chìm trong khói lửa. Bạn bè cùng trang
lứa có người đi bộ đội, có người thoát ly gia đình làm cán bộ cách mạng. Cô viết đơn tình
nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Không phải vì cô không sợ. Mà vì cô
hiểu, nếu ai cũng sợ, thì ai sẽ đi?
“Lúc khoác balô lên vai, tôi không nghĩ mình anh hùng,” cô kể. “Chỉ nghĩ đơn giản: mình là
người Việt Nam.”
Nhiệm vụ của cô và đồng đội là mở đường, tải đạn, san lấp hố bom để đảm bảo tuyến chi
viện không bị gián đoạn. Những con đường ấy không có tên trên bản đồ, nhưng lại là mạch
máu nuôi sống tiền tuyến. Ban ngày, họ ẩn mình trong rừng sâu tránh máy bay trinh sát; ban
đêm, dưới ánh trăng mờ hoặc ánh đèn dầu yếu ớt, họ lại lặng lẽ cuốc đất, gánh đá, vá từng
mét đường bị bom cày nát.
Có những đêm đất rung chuyển dưới chân. Bom nổ gần đến mức cô có thể cảm nhận rõ
sức ép dội vào lồng ngực. Một lần, khi cả đội đang làm nhiệm vụ, tiếng nổ xé toang bầu trời.
Khi khói bụi tan đi, một người bạn thân của cô đã nằm lại vĩnh viễn ở tuổi mười chín.
Cô bảo, nỗi đau ấy không có tiếng khóc thành lời. Họ chỉ lặng lẽ đặt một nhành lá rừng bên
người bạn, rồi tiếp tục công việc còn dang dở. Vì nếu con đường không thông, đoàn xe phía
sau sẽ không thể đi tiếp. Và nếu đoàn xe không đến kịp, nơi tiền tuyến sẽ thiếu lương thực,
thiếu đạn dược.
Tuổi hai mươi của cô không có váy áo, không có những buổi hẹn hò, không có những ước
mơ riêng tư được nuôi dưỡng trọn vẹn. Tuổi hai mươi của cô là những bàn tay phồng rộp,
là những bữa cơm vội vàng giữa rừng, là những lần nắm tay nhau thật chặt trước giờ ra
nhiệm vụ. Nhưng khi tôi hỏi cô có tiếc không, cô chỉ mỉm cười:
“Tuổi trẻ mà được sống vì điều lớn lao hơn mình, thì không có gì phải tiếc.”
Sau ngày đất nước thống nhất, cô trở về quê hương. Không huân chương lấp lánh, không
những lời tung hô ồn ào. Cô lại bắt đầu cuộc sống bình dị: làm ruộng, nuôi con, chăm sóc
gia đình. Những năm tháng chiến tranh lùi dần vào ký ức, nhưng vết sẹo nơi cánh tay vẫn
còn đó – như một dấu ấn không thể xóa của “thời hoa lửa”.
Ngồi trước cô, tôi bỗng thấy mình nhỏ bé. Thế hệ chúng tôi lớn lên trong hòa bình, có cơ hội
học tập, có quyền lựa chọn tương lai. Nhưng đôi khi, chúng tôi lại dễ dàng chùn bước trước
khó khăn nhỏ nhặt. So với những con đường cô từng mở giữa mưa bom, những thử thách
hôm nay dường như chỉ là cơn gió nhẹ.
Tôi chợt hiểu rằng “thời hoa lửa” không chỉ rực cháy bởi tiếng bom, mà bởi lý tưởng. Không
chỉ khốc liệt bởi chiến tranh, mà cao đẹp bởi khát vọng độc lập, tự do. Những người như cô
đã gửi tuổi xuân của mình vào lòng đất để đổi lấy bầu trời bình yên cho thế hệ sau.
Trước khi chia tay, cô nhìn tôi rất lâu và nói:
“Các cháu không phải ra chiến trường nữa. Nhưng đất nước lúc nào cũng cần người trẻ
dám dấn thân.”
Câu nói ấy như một ngọn lửa nhỏ thắp lên trong tôi.
Chúng tôi hôm nay không cầm cuốc lấp hố bom, nhưng chúng tôi có thể mở những “con
đường” khác – con đường của tri thức, của sáng tạo, của cống hiến. Nếu thế hệ của cô đã
giữ mạch máu giao thông không đứt đoạn giữa chiến tranh, thì thế hệ chúng tôi phải giữ cho
mạch phát triển của đất nước không ngừng chảy trong hòa bình.
“Thời hoa lửa” có thể đã lùi xa, nhưng ngọn lửa của lòng yêu nước, của trách nhiệm và của
khát vọng vẫn còn đó – trong ánh mắt của cô, và trong trái tim của những người trẻ biết lắng
nghe.
Và tôi tin, khi chúng ta sống xứng đáng với những hy sinh ấy, thì những năm tháng hoa lửa
sẽ không chỉ là ký ức, mà sẽ mãi là nguồn sáng dẫn đường cho tương lai.
