Chàng trai bên vệ đường
Câu chuyện nổi tiếng nhất về Phạm Ngũ Lão kể rằng ông từng ngồi đan sọt bên đường, mải suy nghĩ về việc binh mà không biết đoàn quân của Trần Quốc Tuấn đi qua. Bị lính dùng giáo đâm vào đùi, ông vẫn không hay biết. Chính sự tập trung và khí chất khác thường ấy đã khiến Hưng Đạo Vương chú ý.
Thuở còn là một chàng trai ở Phù Ủng, Phạm Ngũ Lão chưa phải một danh tướng được cả nước biết đến. Một ngày nọ, đoàn quân của Trần Quốc Tuấn đi ngang qua làng. Theo sử liệu và các tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, lúc ấy Phạm Ngũ Lão đang ngồi đan sọt bên đường và mải suy nghĩ về binh thư đến mức không để ý đoàn quân đang tiến đến. Người lính dẹp đường nhiều lần quát bảo nhưng ông vẫn không đứng dậy. Cuối cùng, người lính dùng giáo đâm vào đùi ông. Máu chảy nhưng chàng trai vẫn không phản ứng ngay.
Đến khi đoàn quân của Trần Quốc Tuấn đi ngang, Phạm Ngũ Lão mới như bừng tỉnh. Hưng Đạo Vương thấy sự việc liền hỏi nguyên do. Câu trả lời của chàng trai cho thấy ông không phải người thờ ơ với thế sự, mà đang mải suy nghĩ về việc binh.
Cuộc gặp tình cờ bên vệ đường ấy đã trở thành bước ngoặt lớn. Từ một người nông dân làng Phù Ủng, Phạm Ngũ Lão bắt đầu bước vào con đường binh nghiệp và sau này trở thành một danh tướng của triều Trần.
