Chàng trai đan sọt bên vệ đường và mũi giáo đâm thấu đùi không chớp mắt

Vào thế kỷ thứ 13, trước họa xâm lăng tàn khốc của đế quốc Mông - Nguyên, cả nước Đại Việt sục sôi khí thế chuẩn bị kháng chiến. Bấy giờ, tại làng Phù Ủng (huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên ngày nay), có một chàng trai nghèo tên là Phạm Ngũ Lão. Vốn xuất thân từ tầng lớp nông dân, hàng ngày phải ngồi đan sọt kiếm sống, nhưng chàng lại có sức vóc phi thường, đam mê đọc sách binh thư và ngày đêm trăn trở về vận mệnh quốc gia.

Một hôm, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn có việc quân đi ngang qua làng Phù Ủng. Đội quân hộ tống Vương rợp trời cờ xí, chiêng trống vang lừng, quân lính đi trước dẹp đường hô hoán uy nghiêm. Cả làng ai nấy đều vội vã tránh dẹp vào hai bên vệ đường, phủ phục cung kính.

Thế nhưng, giữa lối đi lại có một chàng trai thanh niên vẫn ngồi điềm nhiên đan sọt. Dường như mọi âm thanh huyên náo của đoàn quân không hề lọt vào tai chàng. Quân lính dẹp đường tiến đến quát tháo ầm ĩ, chàng trai vẫn ngồi bất động. Tức giận trước sự xấc xược của kẻ bần hàn, một tên lính dẹp đường vung mũi giáo nhọn, đâm thẳng vào đùi chàng trai để bắt phải đứng dậy. Máu trào ra đỏ thẫm cả vạt áo, nhưng chàng trai ấy vẫn ngồi im phăng phắc, tay vẫn thoăn thoắt đan sọt, nét mặt không hề biến sắc hay kêu la đau đớn.

Sự việc kỳ lạ lập tức đến tai Hưng Đạo Vương. Ông ra lệnh dừng kệu, đích thân bước xuống hỏi chuyện chàng trai: "Nhà ngươi làm gì mà để giáo đâm thủng đùi cũng không biết đau?"

Lúc bấy giờ, chàng trai mới sực tỉnh, vội vã đứng dậy vái lạy rồi thưa: "Kẻ hạ thần là nông phu làng Phù Ủng. Vừa nãy mải nghĩ mấy câu trong cuốn binh thư, ngẫm kế sách phá giặc nên không biết có quan quân đi qua. Trót bề mạn phép, xin Đại Vương xá tội".

Nghe cách đối đáp trôi chảy, khẩu khí phi phàm và nhìn vào ánh mắt cương nghị của chàng trai đan sọt, Hưng Đạo Vương biết mình vừa bắt gặp một viên ngọc quý trong nhân dân. Ông lập tức sai người lấy thuốc kim sang rịt vết thương cho Phạm Ngũ Lão, rồi cho người mời chàng cùng lên kiệu đưa về kinh đô rèn luyện.

Dưới sự dìu dắt của Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão nhanh chóng bộc lộ tài năng quân sự kiệt xuất. Từ một chàng trai nông dân đan sọt, ông đã trở thành vị Điện Súy Thượng Tướng Quân lừng lẫy, thống lĩnh quân đội nhà Trần. Trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba, đạo quân do Phạm Ngũ Lão chỉ huy đi đến đâu, giặc thù khiếp vía đến đó, góp phần to lớn làm nên những chiến thắng Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp vang dội sử xanh. Suốt cuộc đời cầm quân, Phạm Ngũ Lão bách chiến bách thắng, trở thành một trong những danh tướng kiệt xuất nhất của Hào khí Đông A, được đích thân Hưng Đạo Vương gả con gái nuôi và được nhân dân lập đền thờ ghi nhớ công ơn muôn đời.