CHÁNH LÃNH BINH NGUYỄN HƯƠNG (1819 - 1864)

Lãnh binh Nguyễn Hương là vị võ quan triều Nguyễn, người gốc thôn Tân Tịch, huyện Vĩnh An, phủ Tân Thành (nay thuộc phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp). Ông xuất thân nghèo khó nhưng lại có sức khoẻ, giỏi võ nghệ nên lớn lên dấn thân vào đường binh nghiệp, gia nhập vào lực lượng biền binh triều Nguyễn và thăng dần đến chức Lãnh binh tỉnh Hà Tiên vào năm Tự Đức thứ 17 (1864).

Nhận tiền thuê để lại cho vợ con, ông lên đường nhập ngũ. Nhờ có sức khoẻ và siêng năng tập luyện, nên thời gian đóng quân ở Châu Đốc, lỵ sở của tỉnh An Giang lúc ấy, ông nổi tiếng là giỏi võ nghệ, được chỉ định làm Tiền cơ Tứ đội An Giang phụ trách tải bạc thuế về Kinh đô Huế. Cần nói thêm là lúc bấy giờ việc đi lại trên biển thường xuyên bị bọn cướp “tàu ô” đe dọa, để đảm bảo an toàn cần phải có lực lượng vũ trang hộ tống.

Đến Huế, ông được giữ lại phục vụ trong quân đội gần năm năm, trải qua các chức: đội trưởng, chánh đội trưởng rồi Lãnh binh. Đến triều Tự Đức, ông được cử giữ chức Chánh Lãnh binh phái về Nam trấn nhậm ở Hà Tiên.

Trên đường về Hà Tiên nhận nhiệm sở mới, tiện đường ông ghé thăm vợ con và lễ bái tổ tiên. Song sợ binh sĩ dưới quyền nhìn thấy cảnh nghèo của gia đình mình, nên khi còn chừng một ngày đường nữa mới đến quê nhà, ông cho binh sĩ dừng thuyền nghỉ ngơi. Một mình ông vào xóm mượn xuồng và bộ quần áo cũ cải trang, bơi về Tân Tịch. Vợ chồng, cha con, anh em họ hàng, làng xóm mừng rỡ vì ai cũng nghĩ ông qua đời rồi (quá lâu không có tin tức của ông). Khi biết ông đang là Chánh lãnh binh, họ hàng vui mừng hơn vì đây là lần đầu tiên trong thôn có người làm quan lớn đem lại vinh dự cho làng xóm. Hương chức và cả phủ gia Lê Văn Bích đứng ra tổ chức lễ ăn khảo để mừng ông.

Về đến Hà Tiên, trước hết là tiễu trừ nạn cướp biển trừ hại cho dân. Với võ nghệ và mưu trí, chẳng bao lâu ông thu phục được mấy tên đầu sỏ, bọn đàn em lần hồi giải nghệ hết. Cùng lúc ấy, giặc Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây. Ông không tuân mệnh triều đình ra hàng giặc và nhận thấy võ nghệ khó đương đầu với súng đạn của giặc, nên rút quân về Láng Linh - một vùng sình lầy ở An Giang cùng với Quản cơ Trần Văn Thành lập chiến khu kháng chiến. Hai ông liên kết nhau chỉ huy nghĩa quân chống lại cuộc càn quét của giặc vào rừng Bảy Thưa, đánh một trận quyết liệt đến nay đồng bào còn nhắc. Song do lực lượng không cân sức lại bị triều đình bỏ rơi, nên cuối cùng nghĩa quân tan vỡ, Quản cơ Thành tử trận, ông thoát được trốn về nhà, rút theo quân bản bộ của mình.

Tại đây, ông cùng với cấp chỉ huy thuộc quyền như: Kim Chung, Quản Bạch lấy vùng vàm Hổ Cứ làm căn cứ chống Pháp. Từ căn cứ này ông tung nghĩa quân đánh quấy rối, tiêu hao sinh lực địch ở Doi Me, Đốc Vàng, Vàm Nao, Mương Điều… Chiến đấu một thời gian, lực lượng không cân sức, nghĩa quân lần hồi tan rã. Ông ra lệnh giải tán nghĩa quân, riêng ông sống ẩn dật trong cảnh túng thiếu cho đến lúc qua đời.”