Chấp bút bản tuyên bố đầu hàng và thời khắc lịch sử trưa 30/4/1975 - Ký ức của Trung tướng Phạm Xuân Thệ

Lịch sử dân tộc Việt Nam đã ghi nhận trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 như một cột mốc chói lọi, đánh dấu sự kết thúc của cuộc chiến tranh kéo dài suốt 21 năm, non sông thu về một mối. Trong khoảnh khắc chuyển giao lịch sử tại Dinh Độc Lập, có một người sĩ quan trẻ tuổi đã trực tiếp đối mặt với Tổng thống chính quyền Sài Gòn Dương Văn Minh, kiên quyết bác bỏ ý định "bàn giao chính quyền" và buộc ông ta phải đầu hàng vô điều kiện. Người sĩ quan ấy chính là Đại úy Phạm Xuân Thệ, Trung đoàn phó Trung đ

1.Cuộc hành quân thần tốc và những mất mát trước giờ khắc vinh quan.

Để có mặt tại Dinh Độc Lập vào đúng trưa ngày 30/4/1975, Phạm Xuân Thệ cùng các đồng đội thuộc Trung đoàn 66, Sư đoàn 304 đã phải trải qua một cuộc hành quân thần tốc và những trận đánh khốc liệt nhất dọc chiều dài đất nước. Sư đoàn 304 vốn là một sư đoàn chủ lực dạn dày kinh nghiệm, từng tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 và chiến dịch Khe Sanh năm 1968. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, họ nằm trong đội hình Quân đoàn 2, nhận lệnh thọc sâu, đánh chiếm các mục tiêu trọng yếu.

Tháng 4 năm 1975, cái nắng chói chang của miền Đông Nam Bộ dường như càng làm tăng thêm sức nóng hầm hập của chiến trường. Phạm Xuân Thệ lúc bấy giờ mang hàm Đại úy, giữ chức vụ Trung đoàn phó Trung đoàn 66. Nhớ lại những ngày tháng ấy, Trung tướng Phạm Xuân Thệ thường ngậm ngùi kể về khí thế rực lửa nhưng cũng đầy bi tráng: "Mệnh lệnh lúc bấy giờ là 'Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa'. Bộ binh chúng tôi ngồi trên xe tăng, xe thiết giáp, xe tải dã chiến, tiến quân như vũ bão. Khí thế của anh em vô cùng cao ngút, ai cũng hiểu rằng trận đánh cuối cùng đã đến, ngày hòa bình không còn xa nữa."

Tuy nhiên, ranh giới giữa sự sống và cái chết trong những ngày cuối cùng của chiến tranh lại vô cùng mong manh. Để tiến vào được cửa ngõ Sài Gòn, Trung đoàn 66 đã phải trải qua trận đánh đẫm máu tại căn cứ Nước Trong và ngã ba Long Bình. Địch tử thủ quyết liệt, sử dụng cả bom ném xuống đội hình của ta. Rất nhiều đồng đội của Phạm Xuân Thệ đã ngã xuống khi chỉ còn cách ngày chiến thắng vài chục giờ đồng hồ.

"Đó là nỗi đau đáu lớn nhất của tôi. Có những đồng chí vừa mới đêm hôm trước còn tâm sự về quê hương, về người mẹ già chờ đợi, về dự định cưới vợ khi hòa bình lập lại, vậy mà sáng hôm sau đã vĩnh viễn nằm lại ở cửa ngõ Sài Gòn," giọng vị tướng già thường chùng xuống khi nhắc về những người anh em đã khuất. Biến đau thương thành sức mạnh, Phạm Xuân Thệ cùng chỉ huy đơn vị thúc quân tiến thẳng về hướng trung tâm Sài Gòn, mục tiêu cao nhất là Dinh Độc Lập.

2. Tiến vào Dinh Độc Lập - Giờ phút lịch sử không nổ súng

Sáng ngày 30/4/1975, đội hình thọc sâu của Quân đoàn 2 do Lữ đoàn xe tăng 203 dẫn đầu, theo sau là bộ binh của Trung đoàn 66 ồ ạt vượt qua cầu Thị Nghè, lao thẳng vào các con phố trung tâm Sài Gòn. Sài Gòn lúc bấy giờ là một mớ hỗn độn. Xe cộ, súng đạn, quân phục của lính Sài Gòn vứt ngổn ngang trên đường phố. Người dân đứng hai bên đường, ánh mắt pha lẫn sự tò mò, lo âu và cả những tiếng reo hò rụt rè.

Khoảng 11 giờ trưa, chiếc xe Jeep của Đại úy Phạm Xuân Thệ bám sát đội hình xe tăng tiến đến cổng Dinh Độc Lập. Lúc này, xe tăng 390 và 843 đã húc đổ cánh cổng sắt tiến vào trong sân. Không có một tiếng súng kháng cự nào phát ra từ phía lực lượng bảo vệ Dinh. Phạm Xuân Thệ nhảy xuống xe, tay lăm lăm khẩu súng ngắn K54, cùng một số chiến sĩ bộ binh lao nhanh lên bậc thềm của tòa nhà chính.

"Lúc bước vào Dinh, không khí bên trong im ắng đến rợn người. Chúng tôi đi dọc các hành lang rải thảm, mọi thứ vẫn còn nguyên vẹn, sang trọng nhưng không một bóng người," ông kể. Khi đến một căn phòng lớn ở tầng hai, nhóm của Phạm Xuân Thệ bất ngờ chạm trán với một người đàn ông mặc thường phục bước ra. Đó là Chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh, Phụ tá Tổng tham mưu trưởng quân đội Sài Gòn.

Nguyễn Hữu Hạnh cất tiếng: "Thưa các ông, Tổng thống Dương Văn Minh và toàn bộ nội các đang ở trong phòng chờ các ông để bàn giao chính quyền."

Ngay lập tức, Phạm Xuân Thệ yêu cầu Nguyễn Hữu Hạnh dẫn đường. Bước vào phòng khánh tiết, một cảnh tượng lịch sử mở ra trước mắt người sĩ quan trẻ của Quân Giải phóng: Khoảng 40-50 người, gồm Tổng thống Dương Văn Minh, Thủ tướng Vũ Văn Mẫu cùng toàn bộ các bộ trưởng, tướng lĩnh cấp cao của chính quyền Sài Gòn đang ngồi túc trực, vẻ mặt căng thẳng và mệt mỏi.

Dương Văn Minh, một người đàn ông to lớn, đứng dậy bước về phía Phạm Xuân Thệ và nói một cách từ tốn: "Chúng tôi đang chờ quân giải phóng vào để bàn giao chính quyền."

Không một giây nao núng trước bộ máy chóp bu của đối phương, với tư cách là người chỉ huy Quân Giải phóng có mặt đầu tiên tại đó, Đại úy Phạm Xuân Thệ dõng dạc tuyên bố bằng giọng đanh thép của người chiến thắng: "Các ông đã bị bắt làm tù binh. Các ông phải đầu hàng vô điều kiện. Các ông không còn gì để bàn giao!"

Câu nói ấy như một nhát chém dứt khoát, cắt đứt hoàn toàn mọi ảo tưởng cuối cùng của chính quyền Sài Gòn về một giải pháp chính trị vớt vát. Nó khẳng định sức mạnh tuyệt đối của cách mạng và tư thế ngẩng cao đầu của người lính Cụ Hồ.

3. Trên chiếc xe Jeep và tờ giấy xanh lịch sử

Sau lời tuyên bố đanh thép, Phạm Xuân Thệ yêu cầu Dương Văn Minh phải ra Đài phát thanh Sài Gòn để đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, thông báo cho toàn bộ quân đội Sài Gòn buông súng, tránh đổ máu vô ích. Dương Văn Minh tỏ ý ngần ngại, viện lý do không có xe hoặc sợ mất an toàn. Nhưng trước thái độ kiên quyết của sĩ quan Quân Giải phóng, ông ta và Thủ tướng Vũ Văn Mẫu buộc phải tuân lệnh.

Phạm Xuân Thệ đưa Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu lên chính chiếc xe Jeep của mình. Trên xe, Phạm Xuân Thệ ngồi ghế trước cạnh tài xế, tay cầm súng. Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu ngồi băng ghế sau. Chiếc xe lao đi giữa đường phố Sài Gòn đang trong cơn biến động lịch sử, hướng về Đài phát thanh.

Đến Đài phát thanh, một tình huống trớ trêu xảy ra: toàn bộ nhân viên kỹ thuật đã bỏ chạy, hệ thống máy móc ngừng hoạt động. Trong lúc chờ các đồng chí có chuyên môn kỹ thuật đến khắc phục sự cố, Phạm Xuân Thệ và một số cán bộ nhận nhiệm vụ soạn thảo bản Tuyên bố đầu hàng cho Dương Văn Minh đọc.

"Lúc đó, chúng tôi tìm quanh không thấy giấy trắng, chỉ thấy một tập giấy màu xanh nhạt trên bàn làm việc của nhân viên đài. Tôi lấy một tờ, dùng bút bi bắt đầu viết," Trung tướng Thệ hồi tưởng lại. "Tuy nhiên, viết cái gì bây giờ? Tôi là dân võ biền, quen cầm súng chiến đấu, chưa bao giờ phải soạn thảo một văn kiện chính trị mang tầm vóc lịch sử quốc gia như thế này."

Bằng tư duy nhạy bén và lập trường kiên định, ông đã phác thảo những dòng chữ ngắn gọn, súc tích và đanh thép nhất. Nội dung yêu cầu Dương Văn Minh với tư cách là Tổng thống chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng vô điều kiện Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, ra lệnh cho toàn bộ quân đội từ cấp trên xuống cấp dưới buông súng, ai ở đâu ở yên đó, giao nộp vũ khí và chính quyền cho Cách mạng.

Sau khi viết xong, Phạm Xuân Thệ đưa cho Dương Văn Minh đọc thử. Dương Văn Minh cầm tờ giấy, tay hơi run, đọc lẩm nhẩm rồi ngập ngừng đề nghị: "Thưa ông, trong này có từ 'Tổng thống', nhưng tôi mới lên nhậm chức, chưa làm lễ tuyên thệ, xin các ông cho tôi được dùng từ 'Đại tướng'."

Phạm Xuân Thệ kiên quyết bác bỏ: "Không được! Dù ông mới nhậm chức một ngày hay một giờ, ông vẫn là Tổng thống, là người đứng đầu chính quyền Sài Gòn hiện tại. Ông phải đọc đúng chức danh Tổng thống để mệnh lệnh có hiệu lực với toàn bộ quân đội của ông." Dương Văn Minh cúi đầu chấp thuận.

4. Khúc khải hoàn ca trên sóng phát thanh

Khoảng hơn 13 giờ chiều, máy móc tại Đài phát thanh đã được kết nối lại. Tuy nhiên, lúc này lại nảy sinh một vấn đề khác: Không có máy ghi âm chuyên dụng để thu lời của Dương Văn Minh trước khi phát sóng. Giữa lúc căng thẳng, một nhà báo người Tây Đức là Borries Gallasch (có mặt tại Dinh Độc Lập và đi theo ra Đài phát thanh) đã cho mượn chiếc máy ghi âm cassette nhỏ cá nhân của ông.

Phạm Xuân Thệ yêu cầu Dương Văn Minh đọc bản tuyên bố vào máy ghi âm. Không khí trong phòng thu lúc đó tĩnh lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng thở. Dương Văn Minh cầm tờ giấy màu xanh, giọng nghẹn lại, phải đọc đến lần thứ hai, thứ ba mới suôn sẻ. Nội dung lịch sử ấy vang lên:

"Tôi, Đại tướng Dương Văn Minh, Tổng thống chính quyền Sài Gòn, kêu gọi Quân lực Việt Nam Cộng hòa hạ vũ khí đầu hàng không điều kiện quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Tôi tuyên bố chính quyền Sài Gòn từ trung ương đến địa phương phải giải tán hoàn toàn..."

Tiếp đó, Thủ tướng Vũ Văn Mẫu đọc lời kêu gọi nhân dân Sài Gòn và các viên chức chính quyền ở yên vị trí, không gây hoang mang. Cuối cùng, thay mặt lực lượng Quân Giải phóng, đồng chí Bùi Văn Tùng (Chính ủy Lữ đoàn xe tăng 203) đã đọc lời chấp nhận sự đầu hàng của chính quyền Sài Gòn, chính thức tuyên bố Sài Gòn đã được giải phóng hoàn toàn.

Đoạn băng ghi âm được phát trực tiếp trên sóng Đài phát thanh Sài Gòn, lan tỏa ra khắp mọi miền đất nước và thế giới. Khi những lời tuyên bố ấy vang lên, hàng triệu người dân Việt Nam vỡ òa trong nước mắt hạnh phúc. Vũ khí trên khắp các chiến trường đồng loạt ngừng bắn. Tiếng súng của cuộc chiến tranh 21 năm chính thức tắt hẳn. Sứ mệnh lịch sử của dân tộc đã hoàn thành.

5. Vị Tướng già và những khoảng lặng của hòa bình

Sau ngày 30/4/1975, Phạm Xuân Thệ tiếp tục gắn bó với quân ngũ, tham gia các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc của Tổ quốc. Bằng tài năng quân sự và phẩm chất đạo đức sáng ngời, ông đã từng bước trưởng thành, đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đỉnh cao là chức vụ Tư lệnh Quân khu 1, hàm Trung tướng.

Năm 2008, Trung tướng Phạm Xuân Thệ chính thức nghỉ hưu, trở về với cuộc sống đời thường. Hiện tại, ông sống cùng gia đình trong một ngôi nhà yên tĩnh tại Hà Nội. Góc làm việc của ông được trưng bày giản dị nhưng trang trọng với những bức ảnh lịch sử, những kỷ kỷ vật của một thời trận mạc. Đặc biệt, câu chuyện về trưa 30/4/1975 và cuộc đối đầu với Dương Văn Minh luôn là chủ đề được các đài truyền hình, báo chí và các thế hệ trẻ khao khát được nghe ông kể lại trực tiếp.

Tuy nhiên, đằng sau ánh hào quang của người chứng kiến và tạo nên lịch sử, người ta luôn thấy ở vị tướng già một sự khiêm tốn sâu sắc và những khoảng lặng rưng rưng. Mỗi lần nhắc đến chiến thắng, ông đều dành những lời tri ân thành kính nhất cho những người đồng đội đã khuất.

"Lịch sử đã chọn tôi vào giây phút đó, đó là niềm vinh dự lớn lao của cuộc đời. Nhưng chiến thắng 30/4 không phải là công lao của riêng một cá nhân nào. Đó là kết tinh bằng máu, xương và nước mắt của hàng triệu người con đất Việt đã ngã xuống trong suốt mấy chục năm trường," Trung tướng Phạm Xuân Thệ trải lòng.

Ông thường dặn dò các thế hệ thanh niên: "Các cháu sinh ra trong hòa bình, không nghe tiếng bom rơi, đạn nổ, đó là một diễm phúc vô giá. Để có được tờ giấy tuyên bố đầu hàng màu xanh mong manh ấy trên bàn đài phát thanh Sài Gòn, dân tộc ta đã phải đánh đổi bằng cả một ngọn núi xương, một dòng sông máu. Hãy sống sao cho xứng đáng, hãy gìn giữ nền hòa bình này và xây dựng đất nước cường thịnh, để không một thế lực nào dám đe dọa nền độc lập của chúng ta nữa."

Ký ức của Trung tướng Phạm Xuân Thệ không chỉ là mảnh ghép quan trọng hoàn thiện bức tranh toàn cảnh về ngày thống nhất đất nước, mà còn là một bài học lịch sử vô giá về sự kiên định, bản lĩnh, và lòng bao dung của người chiến thắng. Câu chuyện của ông sẽ tiếp tục được lưu truyền, thắp sáng mãi ngọn lửa tự hào trong trái tim mỗi người dân Việt Nam.