CHÂU VĂN HUY – NGƯỜI GIỮ MẠCH MÁU THÔNG TIN GIỮA THỜI HOA LỬA

CHÂU VĂN HUY – NGƯỜI GIỮ MẠCH MÁU THÔNG TIN GIỮA THỜI HOA LỬA

Trong những năm tháng đất nước trải qua chiến tranh, khi bom đạn có thể cắt đứt những con đường, phá hủy những cây cầu và chia cách những vùng đất, vẫn có một thứ không được phép ngừng lại, đó là thông tin liên lạc. Mỗi mệnh lệnh, mỗi tin tức, mỗi cuộc gọi được truyền đi đúng lúc đều có thể mang ý nghĩa đặc biệt đối với công việc của đất nước và cuộc chiến đấu của dân tộc. Để giữ cho “mạch máu” ấy luôn thông suốt, bên cạnh những người lính trực tiếp chiến đấu ngoài mặt trận còn có những người âm thầm làm việc ở phía sau, ngày đêm bảo vệ từng đường dây, từng thiết bị. Anh hùng Lao động Châu Văn Huy là một trong những con người như thế, một người thợ, một cán bộ kỹ thuật đã dành cả cuộc đời cho ngành Bưu điện và bằng tài năng, sự sáng tạo cùng tinh thần trách nhiệm đã góp phần giữ vững thông tin liên lạc của đất nước trong những năm tháng gian khó.

Sinh ngày 1/1/1924 tại Thừa Thiên Huế, Châu Văn Huy sớm gắn bó với ngành Bưu điện và công việc kỹ thuật. Từ một người thợ sửa chữa điện báo, điện thoại, ông không ngừng học hỏi, nghiên cứu để nâng cao tay nghề và trở thành một cán bộ kỹ thuật có nhiều sáng kiến của ngành. Dù từng được học nghề điện thoại ở nước ngoài, khi trở về làm việc tại Việt Nam, ông không dựa vào những thiết bị hiện đại đã từng được tiếp cận mà luôn tìm cách giải quyết những bài toán kỹ thuật bằng chính điều kiện thực tế của đất nước. Đó là một thời kỳ mà cơ sở vật chất còn vô cùng thiếu thốn, nhiều thiết bị phải nhập khẩu, nhiều vật tư kỹ thuật gần như không có, nhưng với Châu Văn Huy, thiếu thốn không phải là lý do để công việc đình trệ. Ông luôn tìm cách tận dụng những gì sẵn có, cải tiến những thứ cũ kỹ và tự mình tạo ra những giải pháp phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.

Những năm đầu thập niên 1960, hệ thống điện thoại của Hà Nội đứng trước một vấn đề rất nghiêm trọng. Từ Tổng đài Bờ Hồ, hệ thống cáp điện thoại ngầm tỏa đi khắp thành phố, nối các cơ quan, xí nghiệp và những đầu mối quan trọng với nhau. Những sợi cáp nằm sâu dưới lòng đất phải chịu tác động của nước, độ ẩm và các chất ăn mòn. Lớp chì bảo vệ cáp theo thời gian bị môi trường xung quanh phá hỏng, hơi ẩm xâm nhập vào bên trong khiến dây điện thoại bị chập, bị mục, thậm chí làm hỏng cả những đoạn cáp có hàng trăm đôi dây, khiến hàng trăm máy điện thoại ngừng hoạt động. Trong điều kiện ấy, việc bảo vệ đường dây liên lạc không còn đơn thuần là một vấn đề kỹ thuật mà trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo đảm hoạt động của các cơ quan, đơn vị và đời sống của Thủ đô.

Giải pháp được đặt ra là phải đưa hơi khô vào bên trong dây cáp để ngăn hơi ẩm xâm nhập và bảo vệ đường dây. Ở những quốc gia có nền kỹ thuật phát triển, công việc này có thể được thực hiện bằng những hệ thống thiết bị hiện đại, nhưng Việt Nam lúc ấy không có đồng hồ đo hơi, không có van chuyên dụng, không có bình lọc và cũng không có đầy đủ những vật tư cần thiết. Nhiệm vụ tưởng như vượt quá khả năng của một người trong điều kiện thiếu thốn ấy lại được giao cho Châu Văn Huy, người mà đồng đội biết rõ là không dễ dàng lùi bước trước khó khăn. Là một đảng viên, một cán bộ kỹ thuật, ông hiểu rằng nếu đường dây thông tin bị hư hỏng, những cuộc liên lạc sẽ bị gián đoạn, vì vậy ông tự đặt cho mình trách nhiệm phải tìm ra giải pháp bằng được.

Châu Văn Huy bắt đầu nghiên cứu ngày đêm. Không có van mới, ông đi tìm mua van của những chiếc xe hơi cũ để cải tạo và sử dụng. Không có bình lọc hơi, ông tìm đến hợp tác xã thủy tinh để đặt chế tạo những chiếc bình phù hợp với yêu cầu kỹ thuật. Từng bộ phận của hệ thống được ông tự tính toán, thử nghiệm rồi lắp ghép từ những vật liệu tưởng như không thể sử dụng cho một công trình kỹ thuật quan trọng. Khó khăn nhất là làm thế nào để hơi được lọc đủ khô, đưa vào trong dây cáp với áp suất phù hợp và giữ được áp suất ổn định ngay cả khi máy bơm ngừng hoạt động. Châu Văn Huy tiếp tục nghiên cứu, pha chế một loại nhựa mới để giữ hơi trong dây cáp, giúp áp suất bên trong được duy trì. Từ những thiết bị cũ, những vật liệu tận dụng và sự kiên trì của người kỹ thuật viên, một hệ thống lọc hơi và bơm hơi hoàn chỉnh dần được hình thành.

Năm 1961, thành quả của những ngày tháng nghiên cứu ấy được đưa vào thực tế. Một luồng hơi khô bắt đầu tỏa đi trong hệ thống cáp ngầm, ngăn hơi ẩm xâm nhập, bảo vệ những đường dây điện thoại tự động của Hà Nội. Những sợi cáp từng thường xuyên bị hư hỏng nay được bảo vệ tốt hơn, mạng lưới điện thoại được duy trì ổn định. Chỉ riêng trong năm 1961, Sở Bưu điện Hà Nội đã tiết kiệm được trên 5 vạn đồng tiền dây cáp. Nhưng điều có ý nghĩa hơn cả con số tiết kiệm ấy là một vấn đề kỹ thuật tưởng như bế tắc đã được giải quyết bằng chính trí tuệ và sức sáng tạo của người Việt Nam trong điều kiện đất nước còn nghèo và thiếu thốn.

Đối với Châu Văn Huy, đó không chỉ là một sáng kiến kỹ thuật mà còn là việc ông thực hiện lời hứa với Đảng và nhiệm vụ mà mình đã nhận: “Mãi mãi giữ vững thông tin liên lạc.” Câu nói ấy giản dị nhưng đã trở thành phương châm trong cả cuộc đời làm nghề của ông. Ông hiểu rằng phía sau mỗi sợi dây điện thoại không chỉ là một thiết bị vô tri mà là những con người đang cần kết nối với nhau, là những cơ quan cần trao đổi công việc, là những thông tin cần được truyền đi đúng lúc. Giữ cho đường dây không bị đứt cũng chính là giữ cho một phần hoạt động của đất nước không bị gián đoạn.

Điều đáng khâm phục ở Châu Văn Huy là ông luôn biết biến khó khăn thành động lực để sáng tạo. Trong khi nhiều thiết bị phải nhập khẩu và điều kiện kỹ thuật của Việt Nam còn hạn chế, ông vẫn tìm cách tự chế tạo, cải tiến để phục vụ công việc. Ông không chỉ có sáng kiến bảo vệ cáp ngầm bằng hơi khô mà còn là người đầu tiên chế tạo thành công máy điện thoại của Việt Nam. Trong quá trình công tác, ông cùng đồng nghiệp còn cải tiến tổng đài, nâng công suất từ 3.000 số lên 4.200 số, trong đó có 1.200 số hoàn toàn tự động. Những công việc ấy đòi hỏi không chỉ kiến thức mà còn sự kiên trì, khả năng tìm tòi và một tinh thần trách nhiệm rất lớn đối với ngành Bưu điện và đất nước.

Năm 1962, khi mới 37 tuổi, Châu Văn Huy được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Đó là sự ghi nhận xứng đáng đối với một người lao động đã có những đóng góp nổi bật cho ngành thông tin liên lạc bằng chính bàn tay, khối óc và tinh thần sáng tạo của mình. Nhưng nếu chỉ nhìn vào danh hiệu ấy, có lẽ vẫn chưa thể cảm nhận hết giá trị trong cuộc đời ông. Điều đáng quý nhất chính là tinh thần không chịu khuất phục trước hoàn cảnh, là cách ông biến những thứ tưởng như bỏ đi thành những bộ phận hữu ích, biến sự thiếu thốn thành động lực sáng tạo và biến trách nhiệm với công việc thành động lực để vượt qua những giới hạn của kỹ thuật.

Trong những năm tháng chiến tranh, người ta thường nhắc đến những người lính nơi chiến trường, những người trực tiếp đối mặt với bom đạn và hiểm nguy. Nhưng để một mệnh lệnh có thể đến được nơi cần đến, để những đơn vị có thể giữ liên lạc với nhau, để công việc của đất nước không bị ngưng trệ, phía sau những người lính ấy còn có những chiến sĩ thông tin liên lạc âm thầm làm nhiệm vụ. Họ không nhất thiết phải đứng giữa tiếng súng, nhưng họ cũng phải chiến đấu với những khó khăn của riêng mình. Với Châu Văn Huy, đó là cuộc chiến với sự thiếu thốn về thiết bị, với những đường dây hư hỏng, với những giới hạn kỹ thuật và với yêu cầu luôn phải bảo đảm thông tin được thông suốt. Những đóng góp ấy tuy âm thầm nhưng có ý nghĩa không thể thiếu trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước.

Nhìn lại cuộc đời Anh hùng Lao động Châu Văn Huy, chúng ta càng hiểu rằng “thời hoa lửa” không chỉ được viết nên bằng những chiến công trên chiến trường. Đó còn là câu chuyện của những con người ở phía sau, những người đã dùng trí tuệ, bàn tay lao động và lòng tận tụy để góp phần giữ cho đất nước đứng vững. Nếu người lính ngoài mặt trận giữ từng tấc đất thì người chiến sĩ thông tin giữ từng đường dây; nếu người lính dùng súng để chống lại quân thù thì người kỹ thuật viên dùng trí tuệ để vượt qua những thiếu thốn và bảo vệ mạch liên lạc. Mỗi người một vị trí, một nhiệm vụ, nhưng đều chung một mong muốn là góp sức mình cho đất nước.

Hơn một thế kỷ cuộc đời của Châu Văn Huy cũng là một phần lịch sử của ngành thông tin liên lạc Việt Nam. Từ những thiết bị còn thô sơ, những đường dây cáp nằm sâu dưới lòng đất cho đến một ngành bưu chính, viễn thông ngày càng hiện đại, ông đã dành phần lớn cuộc đời mình cho sự phát triển của lĩnh vực này. Ông qua đời ngày 3/7/2026, hưởng thọ 103 tuổi, để lại một cuộc đời lao động và sáng tạo đáng trân trọng. Những sáng kiến của ông có thể đã trở thành một phần của lịch sử kỹ thuật, những thiết bị ông từng chế tạo có thể đã được thay thế bằng công nghệ hiện đại, nhưng tinh thần của người kỹ thuật viên năm nào vẫn còn nguyên giá trị: khi đất nước còn khó khăn, không chờ đợi điều kiện hoàn hảo mà tìm cách tạo ra giải pháp; khi công việc đặt ra yêu cầu, không lùi bước trước thử thách mà tìm mọi cách để hoàn thành.

Ngày hôm nay, khi một cuộc gọi có thể vượt qua hàng nghìn cây số chỉ trong vài giây, khi thông tin có thể truyền đi gần như tức thời, chúng ta khó hình dung đã từng có một thời để giữ một đường dây điện thoại thông suốt, người kỹ thuật viên phải tự chế tạo từng chiếc van, đặt làm từng bình lọc và miệt mài nghiên cứu từng giải pháp trong điều kiện thiếu thốn. Nhưng chính từ những con người như Châu Văn Huy, ngành thông tin liên lạc Việt Nam đã từng bước trưởng thành. Ông không để lại cho thế hệ sau chỉ những công trình hay những sáng kiến, mà còn để lại một bài học về tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề, sự sáng tạo và ý thức cống hiến cho đất nước.

Giữa những năm tháng được gọi là thời hoa lửa, có những người đã đi vào lịch sử bằng những trận đánh vang dội, nhưng cũng có những người lặng lẽ làm nên những chiến công mà nếu không nhắc lại, có thể chúng ta sẽ dễ dàng quên mất. Anh hùng Lao động Châu Văn Huy thuộc về những con người như thế. Ông không cầm súng nơi tiền tuyến, nhưng đã dùng trí tuệ và đôi bàn tay của mình để giữ cho những đường dây không bị đứt, để những thông tin quan trọng không bị ngắt quãng và để “mạch máu” liên lạc của đất nước luôn được thông suốt. Một cuộc đời âm thầm, một con người bình dị, nhưng những gì ông cống hiến đã góp phần nối liền con người với con người, nối liền các cơ quan, đơn vị và góp phần nối liền cả đất nước trong những năm tháng gian khó. Đó chính là vẻ đẹp của một người Anh hùng Lao động – người đã dành cả tuổi trẻ và trí tuệ của mình để giữ vững thông tin liên lạc cho Tổ quốc.