CHÂU VĂN LIÊM - NGƯỜI THẦY GIÁO ĐI VỀ PHÍA BÌNH MINH CỦA ĐẢNG

Có những con người bước qua lịch sử bằng một cuộc đời rất dài. Nhưng cũng có những người chỉ sống chưa đầy ba mươi năm mà dấu chân vẫn còn lại gần một thế kỷ.

Châu Văn Liêm là một con người như thế.

Ông ra đi khi mới 28 tuổi - một tuổi đời quá trẻ để khép lại một cuộc đời, nhưng đủ để người thầy giáo từ miền Tây Nam Bộ trở thành một trong những người có mặt tại thời khắc đặc biệt của lịch sử dân tộc: Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930, dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ người thầy của những đứa trẻ nghèo

Châu Văn Liêm sinh ngày 29/6/1902 tại Ô Môn, Cần Thơ, trong một gia đình Nho học nghèo. Sau khi học tại Trường Sư phạm Sài Gòn, ông trở thành giáo viên khi tuổi đời còn rất trẻ. 

Ông không chỉ dạy chữ. 

Ngoài giờ lên lớp, ông mở lớp xóa mù chữ ban đêm cho người nghèo, vận động giúp đỡ tập vở cho trẻ em khó khăn và gieo vào học trò lòng yêu quê hương, đất nước. 

Có lẽ từ những lớp học nhỏ ấy, người thầy trẻ đã hiểu một điều lớn lao: Muốn thay đổi cuộc đời một con người, có thể bắt đầu bằng một con chữ. Nhưng muốn thay đổi số phận của hàng triệu con người, cần phải thay đổi cả một xã hội.

Và Châu Văn Liêm bắt đầu bước sang con đường cách mạng. Năm 1927, ông gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, sau đó tham gia xây dựng phong trào cách mạng ở Nam Kỳ. 

Từ bục giảng, người thầy giáo trẻ dần trở thành một chiến sĩ cách mạng, đem cả tuổi xuân của mình đặt vào niềm tin rằng dân tộc Việt Nam phải được tự quyết định vận mệnh của chính mình.

Người đại biểu từ Nam Kỳ đến hội nghị lịch sử

Đầu năm 1930, Châu Văn Liêm đến Hương Cảng. Tại đây, dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản được tiến hành. 

Châu Văn Liêm là một trong những đại biểu của An Nam Cộng sản Đảng tham dự hội nghị lịch sử ấy. Từ hội nghị đó, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, mở ra một bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam.

Hình ảnh ấy khiến chúng ta gần một thế kỷ sau vẫn không khỏi xúc động: một người thầy giáo trẻ từng đứng trước những đứa trẻ nghèo ở miền Tây Nam Bộ, giờ đây có mặt trong một cuộc họp mà những quyết định của nó sẽ góp phần làm thay đổi vận mệnh cả dân tộc.

Tuổi 28 dừng lại, lý tưởng còn đi tiếp

Ngày 4/5/1930, tại Đức Hòa, trong một cuộc đấu tranh của quần chúng đòi giảm sưu, giảm thuế, Châu Văn Liêm đã hy sinh trước sự đàn áp của thực dân Pháp.

Ông mới 28 tuổi.

Chỉ vài tháng sau ngày Đảng ra đời, cuộc đời của một người có mặt trong buổi đầu lịch sử ấy đã dừng lại.

Ông chưa kịp nhìn thấy Cách mạng Tháng Tám.

Chưa được nhìn thấy ngày Độc lập 2/9/1945.

Chưa được nhìn thấy đất nước thống nhất.

Và cũng chưa được nhìn thấy một Việt Nam hòa bình, nơi những thế hệ trẻ có thể tự do bước vào những ngôi trường mang chính tên mình.

Nhưng những điều Châu Văn Liêm không kịp nhìn thấy lại chính là những điều các thế hệ sau tiếp tục đi tìm trên con đường mà thế hệ ông đã góp phần mở lối.

Một ngọn lửa đi qua gần một thế kỷ

Nhìn lại cuộc đời Châu Văn Liêm, điều khiến người ta nhớ mãi không chỉ là ông đã hy sinh ở tuổi 28, mà còn là ông đã sống như thế nào trong 28 năm ngắn ngủi ấy.

Ông từng dạy trẻ em biết đọc.

Rồi giúp thanh niên hiểu thế nào là lòng yêu nước.

Ông từng gieo những con chữ trong một lớp học nhỏ.

Rồi góp phần vào một sự kiện trở thành dấu mốc lớn của lịch sử Việt Nam.

Gần một thế kỷ đã trôi qua. Người thầy giáo trẻ năm nào không còn nữa, nhưng tên Châu Văn Liêm vẫn hiện diện trên những con đường, những mái trường và trong ký ức lịch sử dân tộc.

Mỗi ngày, những thế hệ học sinh lại bước qua cánh cổng mang tên ông. Có thể không phải em nào cũng biết rằng người đàn ông trên tấm biển ấy chỉ sống 28 năm.

Nhưng lịch sử vẫn âm thầm kể câu chuyện của ông: Về một người thầy đã rời bục giảng để đi tìm một ngày mai lớn hơn cho dân tộc; về một người cộng sản có mặt trong buổi bình minh của Đảng nhưng không kịp nhìn thấy mặt trời của ngày độc lập. Và về một tuổi xuân tuy ngắn ngủi, nhưng đã hòa mình vào hành trình dài của đất nước.

Có những cuộc đời được đo bằng năm tháng. Có những cuộc đời phải được đo bằng những gì họ để lại. 

Với Châu Văn Liêm, 28 năm là ngắn. Nhưng 28 năm ấy đã đi qua một “thời hoa lửa” bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ - từ bục giảng đến con đường cách mạng, từ những con chữ gieo cho học trò đến lý tưởng dành cho dân tộc.

Người có thể dừng lại ở tuổi 28, nhưng ngọn lửa của một tuổi xuân sống vì đất nước thì còn đi rất xa trong ký ức của các thế hệ mai sau.