CHÂU VĂN MẪN – TỪ “ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN” CÔN ĐẢO ĐẾN VỊ TƯỚNG TRỌN ĐỜI VÌ DÂN

CHÂU VĂN MẪN – TỪ “ĐỊA NGỤC TRẦN GIAN” CÔN ĐẢO ĐẾN VỊ TƯỚNG TRỌN ĐỜI VÌ DÂN

Trong hành trình của một đời người, có những con đường được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu và cả những tháng ngày bị giam cầm. Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Châu Văn Mẫn là một con người như thế. Từ một thiếu niên quê Bình Sa, Thăng Bình, Quảng Nam sớm bước vào con đường cách mạng, ông đã trải qua những năm tháng hoạt động bí mật, bị bắt, bị tra tấn và đày ra Côn Đảo – nơi từng được gọi là “địa ngục trần gian”. Nhưng nhà tù không thể khuất phục người chiến sĩ ấy. Sau ngày đất nước thống nhất, từ một người tù Côn Đảo, ông tiếp tục trưởng thành trong lực lượng Công an nhân dân, trở thành một vị tướng, rồi khi trở về với đời thường lại dành phần đời còn lại để chăm lo cho quê hương, cho những người nghèo khó và các thế hệ trẻ. Cuộc đời ông vì thế không chỉ là một câu chuyện về lòng kiên trung trong chiến tranh, mà còn là câu chuyện về một con người đi qua lửa đạn mà vẫn giữ nguyên một tấm lòng son sắt với nhân dân.

Châu Văn Mẫn tên thật là Châu Văn Đẹp, sinh ngày 11/8/1950 tại xã Bình Sa, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Những năm đất nước còn chìm trong chiến tranh, tuổi thơ của ông không được sống trong sự bình yên như những đứa trẻ hôm nay. Khi mới khoảng 15 tuổi, người thiếu niên Châu Văn Đẹp đã tham gia cách mạng, làm công tác giao liên, thu thập và chuyển những tin tức quan trọng phục vụ cán bộ, chiến sĩ. Công việc ấy đòi hỏi sự gan dạ, nhanh nhạy và tuyệt đối bí mật, bởi phía sau mỗi chuyến đi có thể là sự truy lùng của kẻ thù, còn một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả đường dây bị lộ.

Nhưng người thiếu niên ấy vẫn hoàn thành nhiệm vụ. Từ những con đường làng, những chuyến đưa thư, đưa tin trong bí mật, Châu Văn Mẫn dần trưởng thành trong thử thách của chiến tranh. Ông hiểu rằng mình đang mang trên vai không chỉ những mảnh giấy hay những tin tức, mà còn là sự an toàn của đồng đội và cơ sở cách mạng. Chính những năm tháng ấy đã rèn luyện ở ông bản lĩnh của một người chiến sĩ: bình tĩnh trước hiểm nguy, kiên định trước sức ép và đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an nguy của bản thân.

Nhưng rồi một ngày, đường dây liên lạc bị lộ.

Tháng 4/1970, Châu Văn Mẫn bị địch bắt. Người thanh niên mới hai mươi tuổi bị đưa vào nhà tù Côn Đảo, nơi từng được xem là một trong những địa ngục khủng khiếp nhất của chế độ nhà tù thực dân, đế quốc. Đối với những người tù cách mạng, Côn Đảo không chỉ có song sắt, xiềng xích và những bức tường đá lạnh lẽo. Đó còn là nơi kẻ thù tìm mọi cách đánh gục ý chí, buộc người chiến sĩ phải khai báo, phải phản bội đồng đội và từ bỏ con đường mình đã lựa chọn.

Châu Văn Mẫn cũng bị đưa ra trước những trận đòn và những thủ đoạn tra tấn dã man. Kẻ thù muốn biết những người ông từng liên lạc là ai, cơ sở cách mạng ở đâu, đường dây hoạt động như thế nào. Chúng muốn biến một người giao liên thành đầu mối để lần ra những cán bộ, chiến sĩ đang hoạt động bên ngoài.

Nhưng chúng đã thất bại.

Trước những đòn roi và đau đớn, Châu Văn Mẫn vẫn giữ im lặng. Ông hiểu rằng một lời khai có thể khiến nhiều đồng đội bị bắt, thậm chí phải hy sinh. Vì thế, dù thân thể bị hành hạ, ông nhất quyết không phản bội những người đã tin tưởng mình. Kẻ thù có thể làm đau thể xác, nhưng không thể buộc người chiến sĩ ấy cúi đầu.

Điều đáng khâm phục hơn nữa là những người tù như Châu Văn Mẫn không để nhà tù biến mình thành những con người tuyệt vọng. Ngay trong Côn Đảo, ông cùng đồng đội tiếp tục đấu tranh chính trị. Họ tìm cách làm báo, truyền tin, động viên nhau giữ vững khí tiết, đấu tranh đòi quyền sống, đòi thả tù nhân và kêu gọi những người bị giam giữ không khai báo những điều gây tổn hại cho cách mạng.

Nhà tù được dựng lên để chia cắt con người với thế giới bên ngoài, nhưng những người tù chính trị đã biến chính nơi ấy thành một mặt trận. Không có súng trong tay, họ dùng ý chí. Không có tự do, họ dùng tiếng nói. Không thể bước ra khỏi song sắt, họ vẫn tìm cách giữ liên lạc tinh thần với cuộc đấu tranh bên ngoài.

Với Châu Văn Mẫn, những năm tháng Côn Đảo không chỉ là quãng đời bị kẻ thù giam cầm. Đó còn là những năm tháng ông phải trả giá bằng tuổi trẻ, bằng sức khỏe và những đau đớn trên thân thể để giữ trọn lời thề với cách mạng.

Rồi ngày mà những người tù Côn Đảo mong đợi cuối cùng cũng đến.

Ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. Những cánh cửa nhà tù mở ra. Những người từng bị xiềng xích được trở về với tự do. Nhưng với Châu Văn Mẫn, cuộc đời cách mạng chưa dừng lại ở ngày giải phóng. Sau đó, ông tiếp tục công tác tại Côn Đảo, rồi từng bước trưởng thành trong lực lượng Công an nhân dân.

Điều đặc biệt là người thanh niên từng bị giam cầm trên chính hòn đảo ấy sau ngày giải phóng lại trở thành người góp sức xây dựng cuộc sống mới nơi đây. Một vùng đất từng ghi dấu những năm tháng đau thương của ông nay trở thành nơi ông tiếp tục cống hiến. Quá khứ không bị lãng quên, nhưng ông không sống mãi trong nỗi đau của quá khứ. Ông biến những gì mình đã trải qua thành động lực để tiếp tục phụng sự đất nước.

Từ một người giao liên, một người tù Côn Đảo, Châu Văn Mẫn lần lượt đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong lực lượng Công an nhân dân. Ông từng giữ chức Giám đốc Công an tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, là đại biểu Quốc hội của tỉnh, sau đó được điều động ra công tác tại Bộ Công an, giữ chức Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Xây dựng lực lượng Công an nhân dân và được phong quân hàm Trung tướng.

Ngày 17/10/2011, ông được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với một cuộc đời đã trải qua chiến tranh, tù đày và nhiều năm cống hiến cho đất nước.

Nhưng nếu hỏi điều gì khiến người dân quê hương nhớ đến Châu Văn Mẫn nhiều nhất, có lẽ câu trả lời không nằm ở những chức vụ hay quân hàm.

Đó là tấm lòng của ông đối với quê nhà.

Sau khi nghỉ hưu, ông hoàn toàn có thể lựa chọn một cuộc sống bình yên bên gia đình sau những năm tháng đã quá nhiều gian khổ. Thế nhưng người chiến sĩ năm nào vẫn không thể yên lòng khi nhìn quê hương còn những gia đình chính sách khó khăn, những người già neo đơn, những em nhỏ thiếu điều kiện đến trường, những mái nhà chưa đủ che mưa nắng.

Ông lại bắt đầu một cuộc chiến đấu khác.

Không còn là cuộc chiến đấu giữa bom đạn, mà là cuộc chiến đấu với đói nghèo và những thiếu thốn của cuộc sống. Ông trích từ nguồn lương hưu của mình, đồng thời vận động các doanh nghiệp, nhà hảo tâm cùng chung tay xây dựng nhà tình nghĩa, hỗ trợ các gia đình chính sách, xây dựng bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, trường học, phòng máy tính, nhà văn hóa và đường giao thông nông thôn cho quê hương.

Hơn 20 ngôi nhà tình nghĩa và nhà dành cho những hộ khó khăn được xây dựng. Hơn 30 phòng học được hỗ trợ xây dựng tại quê nhà. Những công trình ấy không chỉ là những con số. Đằng sau mỗi mái nhà là một gia đình bớt đi nỗi lo. Đằng sau mỗi phòng học là thêm những đứa trẻ có cơ hội học tập tốt hơn. Đằng sau mỗi con đường là một vùng quê được nối gần hơn với cuộc sống mới.

Đặc biệt, ông dành nhiều tình cảm cho trẻ em và học sinh nghèo. Những chiếc xe đạp được trao cho các em có hoàn cảnh khó khăn để đến trường. Những phần quà được gửi đến các cháu mỗi dịp Tết. Suốt nhiều năm, ông duy trì việc khen thưởng học sinh có thành tích học tập tốt tại quê nhà.

Có lẽ chính ông hiểu hơn ai hết giá trị của một con đường đến trường.

Bởi ngày còn trẻ, ông không được sống một tuổi thơ bình thường. Tuổi thiếu niên của ông là những chuyến giao liên trong hiểm nguy, tuổi thanh niên là những ngày bị giam cầm nơi Côn Đảo. Chính vì thế, khi đất nước hòa bình, ông muốn những đứa trẻ quê mình được sống một tuổi thơ khác: được đến trường, được cầm sách, được học tập và được mơ về tương lai.

Và người dân Bình Sa vẫn gọi ông bằng cái tên rất đỗi thân thương: ông Ba Đẹp.

Một vị tướng, một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, một người từng giữ những trọng trách lớn trong ngành Công an, nhưng khi về làng, ông vẫn là người con năm nào. Ông vẫn dự những bữa cơm giản dị với bà con, vẫn hỏi thăm những cụ già, vẫn vui với trẻ nhỏ, vẫn có mặt trong những ngày lễ, ngày Tết của quê hương.

Không có khoảng cách giữa vị tướng và người dân.

Bởi với ông, quân hàm có thể ở trên vai, chức vụ có thể thuộc về quá khứ, nhưng mình là người con của quê hương thì mãi mãi không thay đổi.

Có những người sau chiến tranh trở về và mong muốn được nghỉ ngơi. Châu Văn Mẫn trở về để tiếp tục cho đi. Có những người từng chịu đựng đau thương rồi trở nên khép kín. Ông lại chọn cách mở rộng vòng tay với đồng bào. Có những người khi đã đứng ở vị trí cao có thể xa dần cuộc sống của người dân bình thường. Ông lại trở về với chính những con người đã nuôi dưỡng mình từ thuở nhỏ.

Đó chính là vẻ đẹp đáng quý của một người chiến sĩ.

Trong chiến tranh, ông giữ bí mật để bảo vệ đồng đội. Trong nhà tù, ông giữ vững khí tiết để không phản bội cách mạng. Khi đất nước hòa bình, ông giữ trọn nghĩa tình với nhân dân.

Ba chặng đường, nhưng chỉ có một chữ xuyên suốt: trung thành.

Trung thành với lý tưởng khi đứng trước đòn roi của kẻ thù. Trung thành với lời thề của người chiến sĩ khi bước ra khỏi nhà tù. Và trung thành với quê hương khi đã trở thành một vị tướng.

Có lẽ vì thế mà người dân Bình Sa yêu quý ông không chỉ bởi ông là một vị tướng, mà bởi họ nhìn thấy ở ông hình bóng của một người con quê hương luôn nhớ mình từ đâu mà trưởng thành.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những nhà tù năm xưa đã trở thành di tích. Những trận đòn, những tháng ngày tù ngục chỉ còn trong ký ức của những người từng trải qua. Nhưng câu chuyện về Châu Văn Mẫn vẫn còn nguyên giá trị đối với thế hệ hôm nay.

Bởi lịch sử không chỉ cần được nhớ bằng những chiến thắng lớn. Lịch sử còn phải được nhớ bằng những con người đã âm thầm chịu đựng để làm nên những chiến thắng ấy.

Châu Văn Mẫn là một người như vậy.

Ông từng là một thiếu niên mang tin giữa vùng chiến sự, một người tù kiên trung trong “địa ngục trần gian” Côn Đảo, một cán bộ Công an nhân dân trưởng thành qua thử thách, một vị tướng được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng. Nhưng sau tất cả những danh hiệu ấy, hình ảnh đẹp nhất có lẽ vẫn là một người con trở về quê nhà, ngồi bên những người dân bình dị, trao một phần quà cho một em nhỏ, giúp một gia đình có mái nhà mới, giúp một học sinh nghèo có chiếc xe đến trường.

Từ Côn Đảo đến Bình Sa, con đường đời của Châu Văn Mẫn là hành trình từ chịu đựng đến cống hiến, từ chiến đấu đến phụng sự. Ông đã đi qua “địa ngục trần gian” mà không khuất phục, đi qua vinh quang mà không xa dân, đi qua chiến tranh mà vẫn giữ được một trái tim nhân hậu.

Và có lẽ đó là lý do người dân quê hương không gọi ông bằng những danh xưng trang trọng. Họ gọi ông bằng cái tên thân thuộc từ thuở nhỏ – ông Ba Đẹp.

Một cái tên mộc mạc, nhưng chứa đựng tất cả sự yêu thương.

Bởi suy cho cùng, một vị tướng được kính trọng bởi quân hàm, nhưng một vị tướng được nhân dân yêu quý thì phải được đo bằng cách ông sống với nhân dân. Châu Văn Mẫn đã chọn cách sống ấy suốt cả cuộc đời mình.