CHI BỘ CỘNG SẢN VẠN PHƯỚC NĂM 1944 – BỘ NGHỊCH BIẾN VÀ NGỌN HẢI ĐĂNG DẪN ĐƯỜNG ĐẾN MÙA THU 1945 - ĐỒNG CHÍ TRẦN THI
Trong tâm khảm của người cộng sản tiền bối Trần Thi, dòng chảy lịch sử của Đảng bộ huyện Ninh Phước như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt, không bao giờ đứt đoạn. Nếu mùa xuân năm 1930, tôi vinh dự là người đảng viên đầu tiên mang ánh sáng búa liềm về cắm trên nóc đình Vạn Phước và gầy dựng tổ Nông dân phản đế; thì sau hơn một thập kỷ nếm mật nằm gai, vượt qua muôn trùng đòn roi tra tấn của mật thám Pháp, sự kiện thành lập Chi bộ Cộng sản chính thức tại làng Vạn Phước vào năm 1944 do đồng chí Huỳnh Huyên làm Bí thư chính là tiếng còi báo hiệu thời cơ chín muồi, đưa phong trào cách mạng địa phương bước vào trận quyết chiến chiến lược.
1. Bối cảnh lịch sử năm 1944: Đêm trước của cơn giông bão cách mạng
Bước sang năm 1944, cục diện Chiến tranh thế giới thứ hai chuyển biến mau lẹ theo hướng có lợi cho cách mạng:
Cục diện thế giới và trong nước rạn nứt: Phát xít Đức liên tiếp bại trận trên chiến trường Xô – Đức, phát xít Nhật ở Đông Dương lâm vào thế cùng đường; mâu thuẫn giữa thực dân Pháp và phát xít Nhật ngày càng gay gắt, chực chờ bùng nổ xung đột lật đổ nhau.
Sự phục hồi bền bỉ của cơ sở cách mạng địa phương:
Sau thời kỳ khủng bố trắng (1930 – 1931) và những năm tháng thoái trào, các đảng viên kiên trung sau khi ra tù cùng đội ngũ cốt cán đã kiên trì bám rễ trong lòng dân.
Giai đoạn cuối 1940 – 1941, việc mượn danh nghĩa hợp pháp mở các Hội bóng đá, thành lập Hội Ái hữu và tổ chức toán Hướng đạo sinh của anh Nguyễn Ngọc Lân đã bảo tồn nguyên vẹn lực lượng, bồi dưỡng được hàng chục thanh niên ưu tú giàu nhiệt huyết.
Nhu cầu bức thiết về một bộ máy chỉ huy thống nhất: Quần chúng nhân dân ngày càng cùng cực dưới chính sách vơ vét lúa gạo, bắt nhổ lúa trồng đay của Nhật – Pháp. Khí thế bất bình dâng cao như thùng thuốc súng, đòi hỏi phải có một tổ chức Đảng chặt chẽ, chính quy tại chỗ để trực tiếp lãnh đạo, chuyển hóa phong trào từ đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ sang chuẩn bị vũ trang khởi nghĩa.
Trong bối cảnh lịch sử ấy, tại làng quê nghèo Vạn Phước, Chi bộ Đảng Cộng sản làng Vạn Phước chính thức được thành lập vào năm 1944, đồng chí Huỳnh Huyên được tín nhiệm bầu giữ chức Bí thư Chi bộ.
2. Vai trò lịch sử của Chi bộ đối với Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Chi bộ Vạn Phước năm 1944 ra đời không chỉ mang ý nghĩa là một chi bộ cơ sở đơn thuần, mà thực sự đóng vai trò là "bộ não", "bàn đạp" và "đầu tàu xung kích" cho toàn bộ cao trào tiền khởi nghĩa trên địa bàn huyện:
Thứ nhất: Tái lập sự lãnh đạo toàn diện của Đảng tại địa bàn cơ sở
Sự xuất hiện chính thức của Chi bộ dưới sự dẫn dắt của đồng chí Huỳnh Huyên đã chấm dứt giai đoạn các nhóm nòng cốt phải hoạt động đơn tuyến, phân tán.
Chi bộ khẩn trương tập hợp lại các đảng viên cũ, liên kết chặt chẽ với các đồng chí Mai Mạnh, Lê Phiếm và đội ngũ thanh niên nòng cốt.
Thiết lập mạng lưới liên lạc bí mật xuyên suốt từ thị xã Phan Rang qua ga Tháp Chàm về đến các làng phụ cận như Phú Thọ, An Thạnh, Thuận Hòa, Mông Nhuận...
Kịp thời truyền đạt các chủ trương, nghị quyết của Trung ương và Xứ ủy Trung Kỳ xuống các tầng lớp thợ thuyền, nông dân nghèo.
Thứ hai: Làm "bệ đỡ an toàn" cho Hội nghị thành lập Việt Minh tỉnh Ninh Thuận (Đầu năm 1945)
Đây là đóng góp mang tầm vóc chiến lược lớn nhất của Chi bộ Vạn Phước:
Đầu năm 1945, khi đồng chí Lê Tự Nhiên được cấp trên phái về Ninh Thuận để thống nhất phong trào, chính Chi bộ Vạn Phước và cơ sở quần chúng kiên trung của làng đã đứng ra bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Chi bộ đã bố trí mạng lưới cảnh giới dày đặc, biến cánh đồng làng Vạn Phước thành nơi diễn ra Hội nghị lịch sử thành lập Ủy ban Việt Minh lâm thời tỉnh Ninh Thuận.
Sự chở che kiên cường của nhân dân và Chi bộ làng Vạn Phước đã giúp hội nghị diễn ra trọn vẹn, vạch ra cương lĩnh hành động chuẩn bị khởi nghĩa cho toàn tỉnh.
Thứ ba: Phối hợp đào tạo lực lượng và xây dựng mạng lưới Tự vệ cứu quốc
Ngay sau Hội nghị Việt Minh tỉnh, Chi bộ Vạn Phước đã trở thành hạt nhân tích cực nhất triển khai nghị quyết:
Phối hợp chặt chẽ với đồng chí Lê Chưởng (cán bộ tỉnh phụ trách Tổng Phú Quý) và đồng chí Nguyễn Ngọc Lân mở Lớp huấn luyện cán bộ Việt Minh tại nhà anh Phạm Gia Ngàn (Ba Ngàn). Nhiều học viên ưu tú của lớp học chính là những hạt nhân do Chi bộ Vạn Phước phát hiện và bồi dưỡng.
Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Huỳnh Huyên, các đoàn thể Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc được mở rộng nhanh chóng.
Chi bộ trực tiếp chỉ đạo thanh niên tự trang bị giáo mác, rèn gậy tầm vông vạc nhọn, bí mật may cờ đỏ sao vàng giấu kín trong các bồ thóc và thành lập các tổ Tự vệ cứu quốc sẵn sàng xung trận.
Thứ tư: Trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ngày 22/8/1945
Khi thời cơ ngàn năm có một xuất hiện (Nhật đầu hàng Đồng minh, thị xã Phan Rang khởi nghĩa thắng lợi ngày 21/8/1945), Chi bộ Vạn Phước đã phát huy cao độ vai trò tiền phong:
Đêm 21, rạng sáng ngày 22/8/1945, các đảng viên trong Chi bộ đã trực tiếp dẫn đầu các đoàn quần chúng mang theo giáo mác, biểu ngữ xông thẳng vào sào huyệt chính quyền phong kiến tay sai.
Lực lượng khởi nghĩa nhanh chóng thu hồi toàn bộ ấn mộc của tổng Ba và Huyện Phát, xóa bỏ hoàn toàn bộ máy cai trị cũ.
Chính từ uy tín và sự chuẩn bị chu đáo của Chi bộ, chính quyền cách mạng lập tức được khai sinh: đồng chí Mai Mạnh (đảng viên kiên trung gắn bó từ tổ Nông dân phản đế 1930) được bầu làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng tổng Vạn Phước; đồng thời ủng hộ tuyệt đối ông Trượng Phú Khánh – nhân sĩ cốt cán người Chăm – đứng ra làm Chủ tịch huyện An Phước, đặt nền móng vững chắc cho chính quyền công nông của huyện nhà.
Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ
Chiêm nghiệm lại sự kiện năm 1944, người đảng viên tiền bối Trần Thi luôn khẳng định:
Sự ra đời của Chi bộ Cộng sản làng Vạn Phước năm 1944 do đồng chí Huỳnh Huyên làm Bí thư là mắt xích lịch sử mang tính chất quyết định:
Sự nối tiếp hoàn hảo: Nó hiện thực hóa khát vọng của thế hệ hạt giống đỏ năm 1930; từ đốm lửa nhỏ rải truyền đơn, treo cờ búa liềm thời kỳ đầu đã bùng cháy thành tổ chức Chi bộ vững mạnh, có đủ năng lực lãnh đạo quần chúng làm cách mạng bạo lực.
Khẳng định vị thế chiếc nôi cách mạng: Lịch sử đã chọn đất và người Vạn Phước làm nơi thắp lửa năm 1930, nơi dựng Chi bộ năm 1944, nơi mở Hội nghị Việt Minh tỉnh đầu năm 1945 và là nơi phát súng lệnh giải phóng tổng Vạn Phước ngày 22/8/1945.
Chi bộ Vạn Phước năm 1944 chính là ngọn hải đăng soi sáng, dẫn dắt nhân dân vượt qua màn đêm phát xít – thực dân để cập bến bờ độc lập, tự do mùa thu năm 1945, để lại bài học vô giá về công tác xây dựng Đảng gắn bó máu thịt với nhân dân cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
