CHI BỘ ĐẢNG PHƯỚC LONG LÃNH ĐẠO PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CÁCH MẠNH NHỮNG NĂM ĐẦU (1930 - 1939)

Năm 1867, thực dân Pháp chiếm Vĩnh Long (gồm Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh) lập bộ máy cai trị đứng đâu là Chánh chủ tỉnh còn gọi là Chánh tham biện và người Pháp trực tiếp nắm chức vụ này, dưới tỉnh có quận, do Đốc phủ sứ (chủ quận là người Việt), dưới quận có tổng do cai tổng chỉ huy; chính quyền cơ sở là làng (thực dân Pháp vẫn giữ nguyên hệ thống tổ chức cũ của nhà Nguyễn về hội đồng làng ỡ Nam Kỳ) gồm 11 người và bắt đâu thực thì năm 1904. Hương cà đứng đầu hội đồng làng, hương chủ là phó và các ủy viên là hương sư, hương trưởng, hương chánh, hương giáo, hương quản, hương hào, hương thân, thủ bộ, thôn trưởng. Đến năm 1927, chính quyền thực dân Pháp bổ sung thêm vào danh sách hội đồng làng 1 ủy viên chánh lục bộ, tổng cộng là 12 người. Khi thiết lẫp xong bộ máy cai trị, thực dân Pháp thực hiện chính sách trực trị, thủ tiêu quyền dân sinh dân chủ, người dân không có quyền tự do. Bọn địa chủ ôm chân thực dân Pháp, dựa vào bộ máy cai trị quận, tông, hội tê làng đã dùng nhiều thủ đoạn để cướp đoạt đất của nông dân, phát canh thu tô, từ người làm chủ ruộng đất biết bao công sức khai phá đã trở thành tá điền và những người không thuê mướn được đất thì phải làm thuê, làm mướn cho địa chủ.

Tình hình chiếm hữu ruộng đất của địa chủ ở Phước Long và chế độ thuế khóa, lao dịch của chính quyền thực dân đã đưa đến sự phân hóa xã hội. Lực lượng sản xuất chính là nông dân nhưng đời sống vẫn thiếu thốn quanh năm, còn bọn địa chủ thì ngồi mát ăn bát vàng... Nhân dân làng Phước Long đã thấy được thực trạng bất công và chế độ tàn bạo của chính quyền thực dân Pháp, muốn vùng dậy xóa bỏ áp bức bất công.

Từ những năm 1920, tổ chức thiên địa hội lan tỏa đến Phước Long đã ập hợp được nhiều người nông dân bị áp bức tham gia nhưng tổ chức này hông tồn tại vì không có đường lối rõ ràng, chỉ thị uy, hô hào chống Pháp.

Từ năm 1924 đến 1926, phong trào yêu nước của nhân dân trên cả lước dâng lên khá cao như phong trào đấu tranh đòi ân xá cụ Phan Bội

Châu, lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh, nhân dân đã tổ chức mit tính, kiến nghị, rải truyền đơn, dán áp phích, bãi thị, bãi khoa... Các phong trào này đã gây tác động đến những người yêu nước, trí thức ở Bến Tre.

Năm 1929 , đồng chí Nguyễn Văn Ngọc (Hoài Nghĩa) đến Phước Long tuyên truyền, giác ngộ thanh niên theo Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Khi tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên (tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội) ra đời và lan tỏa đến Phước Long đã thu hút được những người yêu nước tham gia. Những người yêu nước từ trong tồ chức Thiên Địa Hội ngã sang Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Phong trao đấu tranh chống Pháp và áp bức, cường quyền của nhân dân Phước Long bằng tô chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã là cơ sở đầu tiên cho quá trình vận động thành lập Đảng ở Phước Long lãnh đạo đánh đổ ách thống trị của thực dân Pháp, giải phóng dân tộc.

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3-2-1930), tháng 4 năm 1930, Tỉnh uy lâm thời Mỹ Tho cử Ban cán sự Đảng gồm 3 đồng chí: Nguyễn Văn Nguyễn, Nguyễn Văn Trí, Nguyễn Văn Ân đến tỉnh Bến Tre để xây dựng cơ sở Đảng; dưới sự hoạt động của Ban cán sự, tổ chức Đảng được phát triển khắp nơi trong tỉnh.

Tháng 4-1930, chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Bến Tre được thành lập tại Cây da đôi làng Tân Xuân, quận Ba Tri và phân công các đồng chí đảng viên đi tuyên truyền xây dựng các tổ chức cơ sở đảng. Năm 1931, đồng chí Nguyễn Văn Ân (Mỹ Tâm) đên làng Phước Long tập hợp các đồng chi trong Việt Nam Cách mạng Thanh niên tuyên truyên, cố động phong trào giải phóng dân tộc, tuyên truyền lý tưởng và chủ nghĩa cộng sản và chống thực dân Pháp xâm lược và kết nạp các đồng chí trong Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội vào Đảng. Sau đó thành lập chi bộ Đảng Phước Long gồm 8 đồng chí: đồng chí Phan Tùng (Phan Văn Tùng), đồng chí Phạm Hữu Vi (Mười Vi - hương chánh Vi), đồng chí Nguyễn Văn Giai (hương thân Giai), đồng chí Đỗ Quang Tấn (thôn Tấn), đồng chí Nguyễn Văn Lục (Tư Lục - thôn Lục), đồng chí Phan Văn Của, Nguyễn Văn Hùng, đồng chí Phạm Văn Nguyện (Hai Nguyện) do đồng chí Phạm Hữu Vĩ (Mười Vì) làm Bí thư, đồng chí Nguyễn Văn Giai làm Phó Bí thư. Chi bộ đảng đã trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Phước Long. (có tài liệu chép tay cho rằng ở Phước Long có 2 chi bộ, chi bộ Long

Hưng do đồng chí Phạm Hữu Vi (Mười Vi) làm Bí thư, chi bộ Phước Mỹ do đông chí Đỗ Quang Tần làm Bí thư, nơi thành lập chi bộ tại miễu Cây Gừa). Chi bộ chọn tiệm buôn bán của đồng chỉ Đỗ Quang Tần tại câu sắi Phước Mỹ và tiệm vàng của ông Dương Văn Ngô (người cảm tinh đảng) làm nơi sinh hoạt.

Chi bộ Đảng Phước Long phân công các đảng viên tuyên truyên, khơi dậy lòng yêu nước, ý chí đầu tranh chông thực dân phong kiên, nhất là trong số thanh niên tiên bộ, tổ chức lãnh đạo quân chúng đâu tranh chông thực dân Pháp xâm lược đòi dân sinh, dân chủ, đòi tự do, chông bọn cường hào ác bá, những thủ đoạn áp bức, bóc lột tàn nhân của thực dân Pháp và bọn địa chủ ở địa phương, dán khẩu hiệu khắp các nơi trong xã, nơi nhà việc của bọn hương chức hội tể làng và ở 2 chợ Bến Tranh và chợ Phước Mỹ.