Chỉ huy Lực lượng Vũ trang tỉnh Quảng Bình thời Tiền khởi nghĩa

Trong giai đoạn tiền khởi nghĩa (1940 - 1945), phong trào cách mạng tại Quảng Bình đối mặt với sự đàn áp, lùng sục vô cùng gắt gao của chính quyền Pháp - Nhật. Đồng Sỹ Nguyên được giao nhiệm vụ Phụ trách Quân sự tỉnh Quảng Bình, chịu trách nhiệm xây dựng các tổ chức tự vệ chiến đấu và căn cứ địa cách mạng tại địa phương.

Ông đã lặn lội qua khắp các huyện, xã để gây dựng phong trào, tổ chức huấn luyện quân sự cho thanh niên, thu gom vũ khí thô sơ để trang bị cho các đội tự vệ. Với phương châm "vừa học vừa làm, vừa chiến đấu vừa phát triển lực lượng", ông đã biến các đội tự vệ thô sơ thành lực lượng nòng cốt có khả năng tác chiến du kích hiệu quả. Sự chuẩn bị chu đáo về mặt lực lượng vũ trang do ông chỉ đạo đã tạo tiền đề quan trọng cho đòn tiến công quyết định.

Tháng 8/1945, khi thời cơ đến, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy và sự chỉ huy trực tiếp của Đồng Sỹ Nguyên, các lực lượng vũ trang cùng quần chúng nhân dân Quảng Bình đã đồng loạt nổi dậy, nhanh chóng tước vũ khí của địch, chiếm các cơ sở chính quyền, khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân thắng lợi hoàn toàn. Thắng lợi này khẳng định năng lực tổ chức và tư duy quân sự nhạy bén của ông ngay từ những ngày đầu cách mạng.