Chỉ huy mũi chủ yếu đánh trận then chốt của chiến dịch Tây Nguyên

Tháng 7-1973, Trung tá Đàm Văn Ngụy được trở lại hậu phương miền Bắc, được bổ nhiệm giữ chức Sư đoàn trưởng Sư đoàn 316 Anh hùng. Vào thời điểm đó, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn quyết định. Sư đoàn 316 được giao nhiệm vụ đặc biệt là huấn luyện sát với địa hình miền Nam để sẵn sàng tạo ra những đòn quyết định góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Ngày 9-1-1975, Sư đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy chỉ huy sư đoàn hành quân bằng xe cơ giới vào chiến trường miền Nam. Ngày 3-2-1975 sư đoàn tới Đắc Đam (Tây Nguyên) đáp ứng đúng yêu cầu của Bộ Quốc phòng giao lúc đó là : Đi nhanh, đến gọn, đủ, an toàn và bí mật.

Nhiệm vụ đầu tiên của Sư đoàn 316 đến Tây Nguyên là đưa Trung đoàn 148 và Trung đoàn 174 làm nhiệm vụ chặn viện dọc đường 14, Trung đoàn 149 làm lực lượng dự bị của chiến dịch sẵn sàng đánh vào Gia Nghĩa hoặc đánh thẳng vào thị xã Buôn Ma Thuột. 

Sau khi nghiên cưu chiến trường, Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên quyết định  dùng Sư đoàn 316 làm lực lượng đột kích chủ yếu vào thị xã Buôn Ma Thuột, mà trọng điểm là sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Ngày 18 -2 -1975, Đảng ủy Sư đoàn 316 họp lãnh đạo thực hiện phương án tác chiến. Trong 4 hướng đánh vào thị xã Buôn Ma Thuột, Sư đoàn 316 đảm nhiệm 3 hướng quan trọng nhất.

Ngày 5-3 -1975, Sư đoàn 316 bắt đầu triển khai lực lượng tiến công Buôn Ma Thuột. Ngay đêm ấy, từ hướng Nam, Sư đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy cùng Trung đoàn 149 và các đơn vị tăng cường, vượt đường 14. Ngày 6-3 vượt sông Xê Băng Hiêng, luồn rừng, vòng xuống vùng ngoại vi phía Nam thị xã, bí mật lách qua các đồn bảo an, dân vệ. Đêm ngày 8 tiếp tục vượt sông Sê Rê Pốc tiến vào sát thị xã. Đêm ngày 9-3, vào chiếm lĩnh trận địa chờ lệnh nổ súng, các loại pháo lớn, xe tăng đêm 9-3 mới vượt sông Sê Rê Pốc.

Ngày 6-3, Trung đoàn 174 tiếp cận sông Sê Rê Pốc, tối 8 vượt sông rất bí mật, đêm 9 vào chiếm lĩnh trận địa. Từ hướng Tây Bắc, Trung đoàn 148 xuất phát ngày 7-3, đêm 9-3 cũng đã vào tới vị trí xuất phát tiến công.  

Đúng 1 giờ 30 phút ngày 10-3, đặc công ta bắt đầu nổ súng mở đầu cuộc tiến công vào chiếm sân bay Hòa Bình, kho Mai Hắc Đế ở Buôn Ma Thuột. Ngay sau đó, hỏa lực chiến dịch của ta trút đạn vào các mục tiêu trong thị xã. Đến 4 giờ 30 phút ta đã làm chủ được khu Nam và Tây Nam sân bay. 

Trung tướng Đàm Văn Ngụy

Trung đoàn 95B đánh chiếm sở chỉ huy tiểu khu Đắc Lắc, sau đó cùng đặc công phát triển chiến đấu làm chủ sân bay thị xã. 9 giờ ngày 10-3, Trung đoàn 148 bắt đầu tiến công. 10 giờ 40 phút, tiểu đoàn 4 hoàn thành mở cửa trên mũi tiến công chính, đánh thẳng vào thị xã. 

Sau khi chiếm lĩnh một số mục tiêu, Trung đoàn 148 tiếp tục cùng xe tăng phát triển đánh sâu vào bên trong, tiến vào Ngã Sáu cùng phối hợp chiến đấu với Trung đoàn 95B.

Trung đoàn 198 trên hướng tây nam đánh vào khu kho Mai Hắc Đế. Trung đoàn 174 vào chiếm lĩnh vị trí xuất phát tiến công địch ở Chư Duê. Sau khi tiêu diệt các mục tiêu tiền duyên và mở xong cửa mở, trung đoàn đánh theo trục đường 14 vòng qua kho Mai Hắc Đế thọc thẳng vào trung tâm thị xã. Địch dùng máy bay và pháo binh đánh trả quyết liệt, song không ngăn chặn được bước tiến của ta.  

Đến hết ngày 10-3, cả 4 hướng đánh vào Buôn Ma Thuột đều giành thắng lợi, ta đã chiếm được nhiều vị trí, còn khu sân bay Hòa Bình, sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy ta chưa tiến công được. Cũng ngay trong ngày 10-3, địch tăng cường liên đoàn 21 về Buôn Ma Thuột nhằm phản kích chiếm lại khu kho Mai Hắc Đế, Ngã Sáu, tiểu khu Đắc Lắc và bảo vệ sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy.  

5 giờ 30 phút ngày 11-3, cuộc tiến công mới của ta bắt đầu. Sư đoàn 316 tiếp tục tổ chức bao vây và đột phá vào sở chỉ huy địch. Sau khi hỏa lực pháo binh bắn vào các mục tiêu đã định, 6 giờ 30 phút, bộ binh ta trên các mũi bắt đầu tiến công.

Trung đoàn 174 hình thành 3 mũi: 1 mũi do tiểu đoàn 3 có xe tăng đi cùng phối hợp với tiểu đoàn 4 Trung đoàn 24. Một mũi do đại đội 11 tiểu đoàn 3 được tách ra từ đầu thực hiện. Một mũi do tiểu đoàn 1 Trung đoàn 174 có xe tăng chi viện đánh từ hướng tây nam vào. Trung đoàn 149 hình thành 2 mũi: Tiểu đoàn 7 đánh từ phía nam lên, tiểu đoàn 8 từ tiểu khu Đắc Lắc đánh thọc sang sở chỉ huy.

Các mũi của ta đồng loạt tiến công và liên tiếp giành thắng lợi. Mũi tiểu đoàn 7 Trung đoàn 149 sau khi đánh chiếm một loạt vị trí, đã tiến công vào khu tham mưu, diệt tại chỗ 269 tên, bắt 19 tên rồi tiến vào khu trung tâm sở chỉ huy sư đoàn 23 ngụy lúc 10 giờ 30 phút.   

Thị xã Buôn Ma Thuột hoàn toàn giải phóng. Nhiệm vụ của Sư đoàn 316 trong trận then chốt của chiến dịch Tây Nguyên dưới sự chỉ huy trực tiếp của Sư đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy đã hoàn thành một cách xuất sắc.