CHÍ SĨ ĐỖ VĂN PHONG – NGƯỜI CHIẾN SĨ DUY TÂN VỚI CUỘC VƯỢT NGỤC HUYỀN THOẠI NƠI ĐẠI DƯƠNG VÀ ĐỂ LẠI DI NGUYỆN MAI LĨNH

CHÍ SĨ ĐỖ VĂN PHONG – NGƯỜI CHIẾN SĨ DUY TÂN VỚI CUỘC VƯỢT NGỤC HUYỀN THOẠI NƠI ĐẠI DƯƠNG VÀ ĐỂ LẠI DI NGUYỆN MAI LĨNH

Chí sĩ Đỗ Văn Phong sinh năm 1860, xuất thân trong một gia đình Nho giáo nghèo tại làng Mai, huyện Kim Anh, tỉnh Phúc Yên (nay thuộc tỉnh Vĩnh Phúc). Lớn lên trong bối cảnh đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, chứng kiến nền khoa cử cũ đang trên đà suy thoái và lỗi thời, ông không chọn con đường vinh thân phì gia theo lối mòn mà tự mình tìm tòi, tiếp xúc với các luồng tư tưởng "Tân thư", "Tân báo" tiến bộ.

Năm 1907, khi các nhà yêu nước Phan Chu Trinh, Lương Văn Can khởi xướng phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, Đỗ Văn Phong đã lập tức hưởng ứng, trở thành người đứng đầu và lãnh đạo phong trào này tại khu vực tỉnh Phúc Yên. Ông trực tiếp đứng ra cổ động, truyền bá chữ Quốc ngữ, kêu gọi chấn hưng dân trí, thực nghiệp thương nghệ, bài trừ các hủ tục phong kiến lạc hậu nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước, tự tôn dân tộc trong các tầng lớp nhân dân.

Sự phát triển mạnh mẽ của phong trào khiến thực dân Pháp hoảng sợ và tiến hành đàn áp thẳng tay. Chí sĩ Đỗ Văn Phong bị chính quyền thực dân bắt giữ và bị khép án đày biệt xứ sang nhà tù Guyane — thuộc địa hải ngoại của Pháp tại Nam Mỹ xa xôi. Nơi đây vốn được mệnh danh là "địa ngục xanh" giữa rừng già Amazon, một vùng đất c.h.ế.t chóc với khí hậu khắc nghiệt, sốt rét hoành hành và chế độ lao dịch, đày ải vô cùng tàn bạo nhằm mục đích bẻ gãy tinh thần các tù nhân chính trị.

Thế nhưng, xiềng xích của thực dân không thể giam giữ được những trái tim khát vọng tự do. Vào khoảng năm 1917, cụ Đỗ Văn Phong đã cùng các chí sĩ yêu nước kiệt xuất khác như Nguyễn Quang Diêu, Lý Liễu vạch ra và thực hiện một cuộc vượt ngục đầy táo bạo, xé rách màn đêm tăm tối của nhà tù Nam Mỹ để trốn ra đại dương bao la.

Hành trình sau cuộc vượt ngục là một chuỗi những tháng ngày lưu lạc kỳ vĩ đầy gian nan hiểm trở. Bằng sự mưu trí và bản lĩnh kiên cường, cụ Đỗ Văn Phong đã đi qua vùng biển Caribe, đặt chân lên Canada, vượt trùng khơi sang Hồng Kông rồi đến Trung Quốc. Tại đây, ông cải trang trong vai một thương nhân người Hoa để che mắt mạng lưới mật thám quốc tế của Pháp, tìm đường bí mật trốn thoát trở về lại đất Nam Kỳ vào khoảng năm 1924.

Vừa về tới nước nhà, bất chấp sự lùng sục, cụ lại tiếp tục lao mình vào hoạt động bí mật chống thực dân Pháp tại miền Tây Nam bộ. Ông chọn vùng núi Sập (Long Xuyên) hiểm trở làm nơi trú ngụ vững chắc, biến nơi đây thành điểm liên lạc bí mật cho các chí sĩ yêu nước, trước khi chuyển về tỉnh Bạc Liêu để vừa hoạt động vừa sinh sống trong những năm tháng cuối đời.

Bằng tầm nhìn xa trông rộng của một nhà duy tân thực tế, cụ Đỗ Văn Phong đau đáu di nguyện muốn dùng "tay không dựng nghiệp" để vừa tự nuôi thân, giúp đỡ đồng bào nghèo khó, vừa tạo ra một bệ đỡ tài chính vững vàng làm cơ sở cho con cháu tiếp tục dấn thân vào con đường cứu nước. Từ tư tưởng tiến bộ đó, ông cùng gia đình đã đặt nền móng đầu tiên cho sự ra đời của thương hiệu Mai Lĩnh (lấy theo tên làng Mai quê hương ông).

Hoạt động kinh doanh gắn liền với tinh thần yêu nước của gia tộc họ Đỗ sau đó đã lan rộng khắp cả hai miền Bắc - Nam, phát triển thành một hệ thống nhà in, nhà xuất bản văn học và đồn điền lớn, đóng góp to lớn vào việc truyền bá tri thức và chấn hưng kinh tế nước nhà. Năm 1930, chí sĩ Đỗ Văn Phong tạ thế tại Bạc Liêu, khép lại hành trình 70 năm của một cuộc đời đầy biến động nhưng vô cùng hiển hách.

Chí sĩ Đỗ Văn Phong là một tấm gương ngời sáng về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tư duy duy tân vượt thời gian của lịch sử dân tộc. Cuộc đời ông là một thiên sử thi sống động — từ những ngày đầu thắp lửa khai dân trí nơi quê nhà, cho đến cuộc vượt ngục vượt đại dương chấn động từ Nam Mỹ trở về phụng sự Tổ quốc.

Không chỉ đóng góp xương máu trên mặt trận chống Pháp, di nguyện thành lập thương hiệu Mai Lĩnh của ông còn là minh chứng cho một tư tưởng cứu nước bằng thực nghiệp vô cùng sắc bén. Tên tuổi và hành trình của ông mãi là niềm tự hào lớn lao, truyền cảm hứng mạnh mẽ về tinh thần tự lực tự cường và khát vọng tự do cho các thế hệ Việt Nam.