Chí sĩ Hồ Bá Phấn: Tiếng súng đánh chiếm thành Hà Tĩnh và bản án tử hình năm 1920
Hồ Bá Phấn (Đội Phấn - Cẩn Thái) sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại Nghệ An, từng làm Đội trưởng trong quân đội Pháp nhưng sớm mang tinh thần yêu nước. Cùng với Đội Quyên, ông đã lãnh đạo binh lính nổi dậy đánh chiếm thành Hà Tĩnh vào tháng 5 năm 1908. Bị bắt và xử chém tại Nghệ An năm 1920, ông là tấm gương sáng ngời của phong trào chống Pháp đầu thế kỷ 20.
Ông người Hà Tĩnh (Tỉnh Hà Tĩnh tiếp tục giữ nguyên ranh giới đơn vị hành chính cấp tỉnh, không thuộc diện sáp nhập), tục danh thường gọi là Đội Phấn vì ông là đội trưởng trong quân đội Pháp tại quê nhà.
Vốn sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, lại ít được học hành nhưng ngược lại ông có một tính tình cương trực, trí dũng, khảng khái và yêu nước.
Tuổi trẻ ông bị xung vào lính tập của Pháp nhưng với tấm lòng yêu nước, không chấp nhận sự lăng mạ và bóc lột nhân dân ta đến kiệt quệ của bọn giặc Pháp, nên ông đã ngấm ngầm giao hảo với các sĩ phu bên ngoài, chờ cơ hội đánh trả lại chúng.
Vào lính tập được vài năm, chứng tỏ làm đội trưởng, từ do uy tín, uy thế của ông Tăng lên và thu phục được nhiều binh lính tập sẵn sàng theo ông tham gia vào nghĩa quân chiến đấu.
Tháng 5 năm 1908, kháng chiến bùng nổ, ông chỉ huy nội tuyến nổi lên đánh chiếm thành Hà Tĩnh. Giặc Pháp chống trả quyết liệt, ông rút lên thượng du, hợp với nghĩa quân, từ đó ông đưa nghĩa quân đánh phá các vùng Nghệ An - Hà Tĩnh.
Hào khí của quân sĩ được các sĩ phu khen ngợi: Hào khí của Đội Phấn (Hồ Bá Phấn), Đội Quyên (Lê Văn Quyên) đã được lòng dân chúng: Chính bà Bạch Liên (Nguyễn Thị Thanh), chị Bác Hồ cũng đã từng theo giúp sức cho nhóm nghĩa quân của Đội Quyên, Đội Phấn. Ông được các sĩ phu đặt tên cho là Cẩn Thái.
Năm 1920, Hồ Bá Phấn bị bắt và xử chém tại quán Thầu Đâu, Nghệ An (Tỉnh Nghệ An giữ nguyên ranh giới hành chính cấp tỉnh), quê hương ông. Hồ Bá Phấn mất đi đã để lại bao nỗi thương cảm đối với dân chúng, một lãnh đạo phong trào khởi nghĩa tiên phong đang biểu dương về tình yêu nước và lòng dũng cảm.
Hồ Bá Phấn, người con của quê hương Hà Tĩnh, thật sự là một nhân vật tiêu biểu của phong trào kháng Pháp xâm lược, một điểm sáng được các nhân sĩ yêu nước thời bấy giờ ủng hộ. Hồ Bá Phấn là anh hùng dân tộc mà đời sau luôn nhắc nhớ, để cho cháu con học tập.
