Chí sĩ Lương Ngọc Quyến và Khởi nghĩa Thái Nguyên

Lương Ngọc Quyến (1885-1917), tên hiệu Lương Lập Nham, là một chí sĩ yêu nước kiệt xuất thời cận đại Việt Nam. Ông sinh năm 1885 tại Hà Nội, là con trai thứ của nhà yêu nước Lương Văn Can, một trong những người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục. Từ sớm, ông đã tiếp thu tư tưởng canh tân và tham gia phong trào Đông Du, sang Nhật Bản du học tại trường quân sự Chấn Vũ.

Sau khi Nhật Bản trục xuất các nhà yêu nước Việt Nam, Lương Ngọc Quyến sang Trung Quốc và gia nhập Việt Nam Quang phục Hội. Năm 1914, ông bị mật thám Anh bắt giao cho Pháp và bị giam cầm tại nhiều nơi, cuối cùng là nhà tù Thái Nguyên. Tại đây, ông đã cùng Đội Cấn lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên vào tháng 8 năm 1917, một cuộc binh biến gây tiếng vang lớn, chiếm được tỉnh lỵ và tuyên bố "Thái Nguyên độc lập".

Khi quân Pháp phản công, Lương Ngọc Quyến bị bệnh nặng không thể rút lui. Với tinh thần bất khuất, ông đã yêu cầu Đội Cấn bắn mình để không rơi vào tay giặc và giữ vững khí tiết, hy sinh vào ngày 5 tháng 9 năm 1917. Sự hy sinh của ông đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí đấu tranh kiên cường chống thực dân Pháp.