CHÍ SĨ ÔNG ÍCH ĐƯỜNG
Chí sĩ yêu nước Ông Ích Đường (1884 – 1908) là một trong những nhà thủ lĩnh trẻ tuổi, kiên trung tiêu biểu trong Phong trào Nghĩa hội và Phong trào Chống thuế ở Quảng Nam năm 1908.
Ông sinh ra tại làng Phong Lệ, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc phường Hòa Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng). Ông là cháu nội của danh tướng Ông Ích Khiêm – vị quan đại thần triều Nguyễn nổi tiếng thẳng thắn, dũng cảm và giàu lòng yêu nước.
Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống gia phong và tinh thần dân tộc, Ông Ích Đường sớm tiếp thu tư tưởng canh tân của các nhà cách mạng như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp. Khi Phong trào Chống thuế miền Trung bùng nổ dữ dội vào mùa xuân năm 1908, ông đã hăng hái đứng ra vận động, lãnh đạo nhân dân huyện Hòa Vang và các vùng lân cận đứng lên đấu tranh đòi giảm thuế, chống dịch trạm và sự sách nhiễu của quan lại tay sai thực dân.
Với sự uy tín và tinh thần xả thân, ông chỉ huy các đoàn dân phu kéo về tòa công sứ Pháp và các phủ đường phản đối chính sách bóc lột. Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, thực dân Pháp và chính quyền phong kiến tay sai đã tiến hành đàn áp dã man. Trong một cuộc đụng độ, Ông Ích Đường bị địch bắt giữ.
Dù bị tra tấn dã man nhằm khuất phục và ép ông khai báo các đồng chí trong lãnh đạo phong trào, Ông Ích Đường vẫn giữ vững khí tiết, kiên quyết không khai một lời. Ngày 11 tháng 5 năm 1908, thực dân Pháp đã đưa ông ra xử tử tại chợ Tuý Loan (Hòa Vang) khi ông mới tròn 24 tuổi.
Trước khi chịu án tử hình, ông vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang dặn dò nhân dân tiếp tục con đường cứu nước. Tấm gương hy sinh anh dũng ở tuổi thanh xuân của Ông Ích Đường đã làm xúc động lòng người, trở thành biểu tượng bất khuất của tuổi trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng.
Tên tuổi của chí sĩ Ông Ích Đường hiện nay được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường, trường học tại thành phố Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh (trong đó có tuyến đường Ông Ích Đường tại Xã Tân An Hội) và nhiều địa phương trên cả nước để ghi nhớ công ơn người chiến sĩ yêu nước kiên trung.
