Chí sĩ Trần Quý Cáp – người thầy “khai dân trí, chấn dân khí” truyền lửa yêu nước

Trần Quý Cáp – Người thầy "khai dân trí, chấn dân khí"

Trần Quý Cáp (1870–1908), tên lúc nhỏ là Trần Nghị, tự Dã Hàng, hiệu Thai Xuyên, quê ở làng Bất Nhị, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Ông là một chí sĩ yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX và là một trong ba lãnh tụ của phong trào Duy Tân cùng với Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng.

Xuất thân trong một gia đình nông dân, Trần Quý Cáp nổi tiếng thông minh và ham học. Năm 1904, ông đỗ Tiến sĩ. Tuy có thể bước vào con đường làm quan, ông lại lựa chọn dấn thân cho sự nghiệp cứu nước. Ông cho rằng muốn đất nước thoát khỏi cảnh lạc hậu và mất nước thì trước hết phải nâng cao dân trí, khơi dậy tinh thần tự cường của nhân dân và cải thiện đời sống. Vì vậy, ông cùng các đồng chí phát động phong trào Duy Tân với khẩu hiệu "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh".

Năm 1906, Trần Quý Cáp được bổ nhiệm làm Giáo thụ phủ Thăng Bình. Trong thời gian giảng dạy, ông mạnh dạn đổi mới giáo dục, mời giáo viên dạy chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp, khuyến khích học sinh tiếp cận kiến thức mới thay cho lối học tầm chương trích cú. Những hoạt động này nhanh chóng lan rộng nhưng cũng khiến chính quyền thực dân Pháp lo ngại. Sau đó, ông bị điều vào phủ Ninh Hòa (Khánh Hòa) nhằm hạn chế ảnh hưởng.

Năm 1908, khi phong trào chống sưu thuế bùng nổ ở Trung Kỳ, thực dân Pháp vu cho Trần Quý Cáp tội "mưu phản" và bắt giam. Ngày 17/5/1908, ông bị xử chém tại Khánh Hòa khi mới 38 tuổi. Trước giờ hy sinh, ông vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang, thể hiện khí phách của một người yêu nước hết lòng vì dân tộc.

Dù cuộc đời ngắn ngủi, Trần Quý Cáp đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc. Ông là biểu tượng của tinh thần đổi mới, của sự nghiệp giáo dục và lòng yêu nước bất khuất. Tư tưởng "khai dân trí, chấn dân khí" của ông vẫn còn nguyên giá trị, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về vai trò của tri thức, tinh thần tự lực và trách nhiệm đối với đất nước.