Chí sĩ yêu nước Nguyễn Tuyên

Chí sĩ yêu nước Nguyễn Tuyên (Quảng Ngãi): Là thân phụ của đồng chí Nguyễn Nghiêm - Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi. Sinh năm 1869 (Kỷ Tỵ), ông là một trí thức Nho học khí khái, dù đỗ Tú tài nhưng từ chối ra làm quan cho triều đình phong kiến. Thay vào đó, ông làm nghề dạy học, bốc thuốc chữa bệnh và tích cực tham gia các phong trào cứu nước. Cuộc đời ông tiêu biểu cho tinh thần bất khuất của các sĩ phu yêu nước cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Cụ Nguyễn Tuyên sinh năm 1869 (Kỷ Tỵ) trong một gia đình khá giả tại làng Tân Hội (nay thuộc thôn Tân Phong, xã Phổ Phong, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi). Ngay từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng là người thông minh, học rộng tài cao và có tính cách vô cùng khí khái.

Năm 1896 (Phong trào Cần Vương): Cụ tham gia cuộc vận động cứu nước chống Pháp do thủ lĩnh Trần Du lãnh đạo, lấy bản doanh tại làng Hùng Nghĩa (xã Phổ Phong). Tuy nhiên, cuộc vận động này bị thực dân Pháp phát hiện và đàn áp dã man.

Năm 1906 (Phong trào Duy Tân): Sau khi các cuộc khởi nghĩa vũ trang Cần Vương thất bại, cụ chuyển hướng sang con đường dân chủ tư sản do cụ Phan Châu Trinh và Phan Bội Châu khởi xướng. Cụ đứng ra thành lập Hội Duy Tân tại địa phương, tích cực truyền bá tư tưởng "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Cụ cũng là người tiên phong thực hiện nếp sống mới như cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn và vận động bài trừ hủ tục.

Năm 1908 (Phong trào chống thuế): Khi phong trào chống sưu thuế nổ ra rầm rộ khắp Trung Kỳ, cụ Tú Tuyên trở thành một trong những nhà lãnh đạo uy tín chỉ huy nhân dân Quảng Ngãi bao vây đồn bốt, đòi quyền lợi. Hoảng sợ trước làn sóng đấu tranh mạnh mẽ, thực dân Pháp đã thẳng tay đàn áp. Năm 1908, cụ Nguyễn Tuyên bị giặc Pháp bắt giữ. Dù bị tra tấn dã man, cụ vẫn giữ vững khí tiết, không nửa lời khai báo. Nhà cầm quyền Pháp sau đó đã kết án và đày cụ ra ngục tù Côn Đảo.