CHỊ SỨ LÀ NGƯỜI CON GÁI ANH HÙNG CỦA HÒN ĐẤT

Năm 1950, gia đình di chuyển xuống vùng giải phóng Bình Sơn sinh sống. Tại đây, với ý nghĩ tuổi nhỏ làm việc nhỏ, Phan Thị Ràng tham gia Đội Thiếu niên cứu quốc, lúc ấy chị mới 13 tuổi. Từ đấy cho đến ngày đình chiến, Phan Thị Ràng hăng hái đi giao liên cho các anh, các chú. Nhà chị trở thành trạm liên lạc của Công binh xưởng tỉnh Long Châu Hà, nhận vũ khí của các đơn vị trong tỉnh đem sửa, chị còn phụ giúp chở vũ khí, đi mua lúa từ Nam Thái Sơn về xay xát cung cấp cho Công binh xưởng…Sau hiệp định đình chiến, tình hình vùng giải phóng vô cùng hỗn loạn, lực lượng giáo phái truy bắt những người tham gia kháng chiến, giết người cướp của, làm tiền... gia đình chị liên tục lẩn tránh khắp nơi, đến đâu cũng bị lộ. Nhận thấy Phan Thị Ràng thông minh, có khiếu ăn nói, có năng lực tổ chức, thuyết phục bà con nên tổ Đảng núi Dài (Huyện ủy Tri Tôn) đã bắt liên lạc và mời chị về làm trinh sát tại Xà Tón. Do hăng hái hoạt động, hai tháng sau bị lộ, chị được chuyển về hoạt động tại xã Trí Đạo, huyện Kiên Lương. Ít lâu sau, tổ chức chuyển chị về Bình Sơn phụ trách Thanh vận và liên lạc đường dài, một công việc đầy khó khăn nguy hiểm. Quá trình công tác tình báo, trinh sát, chị được cấp trên đánh giá cao, chị còn được đồng đội tin yêu, bà con quý mến người nữ cán bộ có mái tóc đen mượt, dài chấm gót hay chải phồng lên ở phía trước.

Năm 1959, chị học lớp dự bị đảng viên và lớp đào tạo để chuẩn bị hoạt động công khai. Năm 1960, toàn miền Nam Đồng khởi, chị được Huyện ủy Hòn Đất giao phụ trách thanh niên đi phá lộ, đắp cản và bao vây đồn bót giặc từ Vàm Rầy đến Tám Ngàn. Thời gian này, chị cùng lãnh đạo huy động dân đấu tranh với địch chống bắn pháo bừa bãi và buộc Tỉnh trưởng chấp nhận yêu sách bồi thường cho gia đình nạn nhân. Chị còn tích cực vận động quần chúng, xây dựng căn cứ địa cách mạng, dự trữ lương thực, vận động thanh niên nhập ngũ và tổ chức chiến đấu. Tháng 1 năm 1962, địch tập trung hơn 2.000 quân đánh vào vùng căn cứ cách mạng ở Ba Hòn (Hòn Đất - Hòn Me - Hòn Sóc). Cuộc chiến đấu không cân sức giữa quân giải phóng và địch vô cùng ác liệt. Chị Phan Thị Ràng vừa liên lạc giữa các đơn vị trong khu căn cứ, vừa tổ chức vận động nhân dân đấu tranh chính trị, binh vận… phối hợp với các hoạt động quân sự tấn công địch.

Đêm 8 rạng ngày 9/1/1962, trên đường đi làm nhiệm vụ, chị bị địch bắt. Cho đến đêm ngày 08 rạng sáng ngày 09/1/1962, trên đường đi làm nhiệm vụ đến giữa khu vực Hòn Me và Hòn Đất, Phan Thị Ràng lọt vào ổ phục kích của giặc, cách điểm hẹn với đồng đội không đầy 50m. Chị nhanh trí hô to để báo động cho đồng đội trong Hòn Đất kịp thời rút lui. Biết đã bị lộ, chị Ràng bình thản trước mọi tình huống nguy hiểm sẽ xảy ra với mình, giặc vừa tra tấn vừa lôi chị qua các khu dân cư ở Hòn Me, Hòn Đất. Đi đến đâu chị cũng tranh thủ tuyên truyền, vận động quần chúng đấu tranh, vạch trần những âm mưu thâm độc của giặc. Biết không thể nào lung lay được tinh thần, ý chí của người cách mạng, chiều ngày 09 tháng 01 năm 1962, bọn giặc đem Phan Thị Ràng đến chân núi Hòn Đất hành quyết một cách hết sức tàn bạo. Trước lúc chị hy sinh chị hướng về hang Hòn và hô to “Các đồng chí có khỏe không, đừng uống nước suối, chúng nó bỏ thuốc độc. Đả đảo lũ bán nước, làm tay sai cho giặc.” Dã man hơn, khi chị chết chúng treo ngược 2 tay lên nhánh cây xoài, thân hình lơ lửng trên không, dùng dao lam lóc từng thớ thịt. Chúng treo thi thể của chị trên cây qua 4 ngày đêm nhằm phục kích tóm gọn quân giải phóng đến lấy xác chị.

Chị hy sinh khi vừa mới bước sang tuổi 25, là Huyện uỷ viên huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang, đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam. Sự hy sinh và tấm gương sáng ngời của chị đã truyền thêm sức mạnh và lòng căm thù giặc sâu sắc cho các lực lượng vũ trang và nhân dân vùng Ba Hòn quyết tâm đánh địch, bảo vệ quê hương đi đến ngày toàn thắng. Cuộc đời son trẻ, gan dạ, thông minh, mưu trí, dũng cảm của chị xứng đáng là mẫu người nữ thanh niên “Miền Nam thành đồng tổ quốc” Ngày 20/12/1994, Phan Thị Ràng (Tư Phùng, chị Sứ) được Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.

Khu Di tích lịch sử và thắng cảnh quốc gia Ba Hòn – viếng mộ nữ anh hùng Phan Thị Ràng

Từ Quốc lộ 80 đến thị trấn Hòn Ðất, một thị trấn nhỏ nhưng khá sầm uất, xe rẽ trái chừng hơn 10km là đến Khu di tích Lịch sử Văn hóa Ba Hòn. Dọc dường đi người dân hai bên đường có nhiều nhà làm nghề “chẻ đá”, người dân khai thác đá từ trên núi sau đó đục, đẽo những khối đá lớn thành những “thanh đá” giống như những trụ cọc rào nên ta thấy các nhà dân ở đây thường dùng những thanh đá này làm hàng rào quanh nhà thay cho các cây cột bê tông mà ta thường thấy.

Toàn bộ khu di tích rộng hơn 2ha nằm sát dưới chân Hòn Me, qua khỏi cổng chào, phía bên trái là nhà trưng bày truyền thống chiến đấu hào hùng của nhân dân và lực lượng vũ trang Hòn Ðất. Bên trong cổng khu di tích chừng 100m là một hố bom B.52 rất lớn, được xây lại trông như một cái ao được trồng hoa sen.  

Tâm điểm của khu di tích - phần mộ của nữ Anh hùng - Liệt sĩ Phan Thị Ràng. Ngôi mộ có mái ngói giả cổ uốn cong như ngôi miếu nhỏ được đỡ bởi 12 cột trụ vững chắc.Mộ chị Ràng nằm ngay dưới chân núi, mặt nhìn ra con lộ nơi có chợ Thổ Sơn khá sầm uất. Mộ chị vuông vức khang trang, trên mái che, dưới ốp đá ngày ngày được người dân quét dọn, chăm nom hương khói. Ngôi mộ Phan Thị Ràng – Tư Phùng với tấm bia khắc ghi công trạng và lư hương, lúc nào cũng nghi ngút khói hương. Sau lưng mộ là 37 bậc thang để đi lên khu tượng đài Chiến thắng cao 16 m, nơi chứa bao kỷ niệm những năm tháng đau thương của quân dân Thổ Sơn. Hai bên tả - hữu là hàng bia đá hoa cương cao 2 m, tổng chiều dài 70 m ghi danh gần 1000 liệt sỹ hy sinh tại Hòn Đất và chiến trường biên giới Tây Nam. Phía trước mộ chị Phan Thị Ràng là 2 bức phù điêu án ngữ hai bên (dài khoảng 15 m/bức) như ôm lấy quần thể khu di tích, khắc họa về cuộc sống, tình quân dân và tội ác của Mỹ - ngụy tại xứ Ba Hòn. Chính giữa trung tâm là phù điêu và tượng thể hiện sức mạnh đoàn kết chiến đấu của quân và dân Hòn Ðất.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng chiến tích của một thời đạn bom ác liệt vẫn còn vẹn nguyên ở vùng đất Ba Hòn. Khu di tích Lịch sử - Thắng cảnh quốc gia Ba Hòn ngày nay là địa điểm du lịch hấp dẫn bởi non nước hữu tình và những câu chuyện thời chiến tranh đã trở thành huyền thoại đầy tự hào của người Hòn Đất. Vào mùng 9 tháng Giêng (âm lịch) hằng năm, hàng chục nghìn người trong và ngoài tỉnh Kiên Giang lại tề tựu về Hòn Đất dự lễ giỗ nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sỹ Phan Thị Ràng.