Chí thép của người mẹ anh hùng
Năm 2011, chúng tôi may mắn được gặp Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Bùi Thị Mè tại nhà riêng ở số 3 đường Phùng Khắc Khoan, quận 1, TP Hồ Chí Minh. Tuy đã ở tuổi 92 nhưng nữ Thứ trưởng Bộ Y tế - Xã hội - Thương binh trong Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, người mẹ của 3 liệt sĩ vẫn kể lại những ký ức cuộc đời mạch lạc, khúc triết.
Năm 1950, mẹ Bùi Thị Mè (tức Năm Mè) cùng gia đình chuyển từ quê chồng là ông Nguyễn Văn Nhơn, một trí thức yêu nước ở Mỏ Cày, Bến Tre về xã Đức Mỹ, quận Càng Long, tỉnh Trà Vinh. Một nhà 8 người (với 4 con trai, 2 con gái) không thể thoát ly vào chiến khu nên mẹ đã tìm cách liên lạc với Tỉnh ủy Trà Vinh để hoạt động hợp pháp cho cách mạng. Mẹ mở trường trung học tư thục ở xã Long Đức, huyện Châu Thành để tránh con mắt dò xét của mật thám Pháp, nhưng thực chất bên trong trường là một cơ sở hợp pháp của Tỉnh ủy Trà Vinh. Hiệu trưởng Bùi Thị Mè vừa trực tiếp dạy học, vừa là đầu mối liên lạc của cách mạng. Thời gian này, tổ chức phân công bà đảm nhiệm vai trò là Tổng thư ký Hội phụ nữ tỉnh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội chẩn tế xã hội tỉnh Trà Vinh.
Quá trình ấy, bằng các hoạt động tích cực và uy tín của mình, đồng chí Bùi Thị Mè tiếp xúc với các tầng lớp xã hội, trong đó có nhiều trí thức, thương gia và tích cực vận động họ ủng hộ kháng chiến.
Sau một thời gian, nghi ngờ cơ sở của mẹ Năm Mè, năm 1957, chính quyền Ngô Đình Diệm ra lệnh đóng cửa trường học. Mẹ lên Sài Gòn hoạt động, sau đó, mẹ vào công tác ở Khu ủy Khu Tây Nam bộ và được Trung ương Cục rút về R đóng ở Tây Ninh. Khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam do kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát làm Chủ tịch thành lập, mẹ được phân công giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Y tế - Xã hội - Thương binh, chuyên trách công tác xã hội - thương binh của Chính phủ. Đảm nhiệm nhiều trọng trách, suốt từ 1969 đến năm 1976, mẹ đã hoạt động sôi nổi, sâu sát cơ sở, phong trào, đóng góp vào cuộc cách mạng giải phóng miền Nam...
Thế nhưng, đằng sau sự nỗ lực, hăng say cống hiến công tác ấy, mẹ còn phải chịu đựng nỗi đau chia ly “nước mắt lặn vào tim” khi 4 con trai trực tiếp chiến đấu ở chiến trường chống Mỹ thì 3 người vĩnh viễn không trở về, một người bị thương. Qua những trang viết đẫm lệ của mình, mẹ bàng hoàng thổn thức: Một số đồng chí từ chiến trường về báo tin hai con Nguyễn Huỳnh Sanh, Nguyễn Huỳnh Tài hy sinh... Trời! Sao lại là cả hai... Hai phát súng bắn vào tim cùng một lúc! Tôi như lơ lửng trên không trung, không biết mình đang đứng đâu, đầu óc rỗng tuếch. Như cái xác không hồn, tôi lẩn thẩn về lán mình, quăng mình lên võng. Thực tế trở về, nước mắt tuôn dầm như suối chảy. Ruột đau như dao cắt. Tay chân bủn rủn, hình như mình mất trọng lượng. Tôi không khóc mà nước mắt cứ tuôn, tuôn dầm không dứt...
