CHIẾC ÁO CHÀM TRÊN ĐƯỜNG HÀNH QUÂN
Những ngày cuối năm 1952, gió lạnh tràn về khắp núi rừng Tây Bắc. Sau chiến thắng ở Nghĩa Lộ, các đơn vị bộ đội tiếp tục hành quân qua những bản làng quanh Khu di tích Căng và Đồn Nghĩa Lộ để truy quét tàn quân địch còn rút chạy lên vùng cao. Con đường rừng quanh co, mưa phùn kéo dài nhiều ngày khiến áo quần ai cũng ướt sũng. Nhiều chiến sĩ bị sốt rét nhưng vẫn phải tiếp tục bám đơn vị. Trong một bản nhỏ dưới chân núi Thẳm Han có bà cụ Lường Thị Tái, năm ấy đã ngoài sáu mươi tuổi. Chồng mất sớm, con trai duy nhất cũng hy sinh khi tham gia dân công phục vụ chiến dịch. Từ ngày nghe tin con mất, bà ít nói hơn, nhưng hễ thấy bộ đội đi qua bản là lại tất tả chạy ra hỏi:
— “Các con có ai đói không? Có ai bị rét không?” Chiều hôm ấy, một đơn vị hành quân ghé qua bản tránh mưa. Trong số những người lính có anh chiến sĩ trẻ tên Vũ Văn Nam, quê tận Nam Định. Nam sốt cao nhiều ngày, môi tím tái vì lạnh nhưng vẫn cố gượng đi. Thấy vậy, bà Tái lặng lẽ nhìn rất lâu rồi quay vào nhà. Một lúc sau, bà mang ra một chiếc áo chàm cũ đã sờn vai. Đó là chiếc áo của con trai bà để lại trước ngày đi dân công. Bà khoác áo lên vai Nam rồi khẽ nói:
— “Mặc đi con… rét núi không chịu nổi đâu.” Nam vội từ chối:
— “Đây là kỷ vật của bác, cháu không dám nhận…” Bà Tái lắc đầu:
— “Con trai bác mất rồi. Giờ các con cũng là con của bác.” Nghe câu nói ấy, nhiều chiến sĩ đứng quanh lặng người. Đêm đó, dân bản nhường hết chăn cho bộ đội. Người già và trẻ nhỏ ngồi co ro bên bếp lửa, còn những người lính được nằm phía trong nhà sàn tránh gió lạnh. Sáng hôm sau trước lúc rời bản, Nam tháo chiếc khăn mặt mới được cấp đưa cho bà Tái:
— “Ngày chiến thắng, cháu sẽ quay lại trả áo cho bác.” Bà cụ cười hiền:
— “Bác không cần trả áo… chỉ cần các con còn sống trở về.” Đơn vị tiếp tục hành quân lên vùng cao. Nhiều tháng sau, chiến tranh kết thúc. Một buổi chiều đầu xuân, giữa lúc bà Tái đang ngồi quay sợi bên hiên nhà thì có tiếng gọi ngoài cổng:
— “Bác Tái ơi… cháu Nam về rồi đây!” Người chiến sĩ năm nào đứng trước sân, gầy hơn nhưng ánh mắt rạng rỡ. Trên tay anh vẫn ôm cẩn thận chiếc áo chàm đã được vá lại ngay ngắn. Nam nghẹn ngào:
— “Nhờ chiếc áo của bác… cháu đã sống qua những ngày sốt rét nặng nhất.” Bà Tái run run cầm lấy chiếc áo rồi bật khóc:
— “Vậy là con trai bác lại trở về rồi…” Từ hôm ấy, mỗi lần có bộ đội đi qua bản, bà Tái lại kể cho mọi người nghe về chàng lính miền xuôi từng mặc chiếc áo chàm của con trai bà giữa mùa đông Tây Bắc. Nhiều năm sau, câu chuyện ấy vẫn được người dân Mường Lò nhắc lại như một biểu tượng đẹp của tình quân dân trong kháng chiến — nơi những người không cùng máu mủ vẫn coi nhau như ruột thịt giữa những tháng ngày bom đạn gian nan nhất.
