CHIẾC BA LÔ CỦA NGƯỜI LÍNH BA TƠ VÀ TUỔI 20 NĂM ẤY

Là một sinh viên Gen Z sinh ra trong hòa bình, lịch sử đối với tôi từng là những tiết học thuộc lòng khô khốc: mốc thời gian, chiến dịch, quân số. Nhưng định kiến ấy hoàn toàn vỡ vụn trong một chuyến đi thực tế về vùng đất cách mạng Ba Tơ (Quảng Ngãi), khi tôi được gặp và trò chuyện với bác Đinh Văn Nam — một cựu chiến binh người Hrê từng chiến đấu trên đại ngàn Ba Tơ những năm chống Mỹ.

Trong căn nhà sàn gỗ nép mình bên sườn núi, bác Nam lấy ra một chiếc ba lô con cóc vải dù đã sờn rách, bạc màu theo thời gian. Bác vuốt nhẹ lên chiếc quai đeo được khâu chằng chịt bằng những đường chỉ dù thô ráp rồi trầm giọng: "Chiếc ba lô này đi với bác qua hàng trăm trận đánh, nhưng nó không phải của bác. Nó là của thằng Minh — người đồng đội tuổi 20 của bác..."

Bác Nam kể, mùa hè năm 1972, tại chiến trường Ba Tơ khốc liệt, bác và anh Minh (quê ở Mộ Đức, Quảng Ngãi) cùng ở trong một tiểu đội du kích. Anh Minh khi ấy mới tròn 20 tuổi — đúng bằng tuổi tôi hiện tại. Đêm trước trận tiến công giải phóng quận lỵ Ba Tơ, hai người thanh niên ngồi bên bếp lửa sàn, chia nhau củ sắn lùi. Anh Minh lấy từ túi ba lô ra một quyển sổ tay nhỏ, cẩn thận ép vào đó một chiếc lá dại rồi cười bảo: "Gia đình anh dưới Mộ Đức làm nghề biển. Đánh xong trận này giải phóng quê hương, anh sẽ về đi học tiếp đại học, rồi dẫn em về quê ăn mắm nêm, ngắm biển Mỹ Khê..."

Nhưng ước mơ giản dị ấy đã mãi mãi dừng lại ở tuổi 20. Trận đánh rạng sáng hôm sau diễn ra vô cùng khốc liệt. Trong đợt phản công của địch, một quả pháo rơi ngay trước giao thông hào. Anh Minh đã lao đến đẩy bác Nam xuống hố tăng giáp. Tiếng nổ chát chúa vang lên, gạt phăng tất cả. Anh Minh ngã xuống trên mảnh đất Ba Tơ kiên cường, tay vẫn nắm chặt chiếc quai ba lô.

"Nó hy sinh khi chưa kịp nhìn thấy ngày quê hương Quảng Ngãi hoàn toàn giải phóng, chưa kịp thực hiện ước mơ bước chân vào cổng trường đại học..." — Bác Nam rơm rớm nước mắt, giọng nghẹn lại giữa không gian núi rừng Ba Tơ tịch mịch.

Chạm tay vào chiếc ba lô con cóc sờn vải, tôi đột nhiên thấy tim mình thắt lại. Tấm lưng áo ướt đẫm mồ hôi của anh Minh, ước mơ dang dở của người thanh niên 20 tuổi năm nào bỗng hiện lên rõ mùng mút.

Lịch sử chưa bao giờ là những con số chết nằm yên trên trang sách. Lịch sử là tuổi trẻ, là máu, là nước mắt và là những lời hứa dở dang của bao thế hệ cha anh. Họ đã gạt lại mối tình đầu, gạt lại giảng đường mơ ước để đổi lấy hòa bình, để một sinh viên như tôi hôm nay được thong dong cắp sách đến trường, tự do đuổi theo hoài bão dưới bầu trời xanh thắm.

Là một người trẻ, tôi hiểu rằng trách nhiệm của thế hệ mình không chỉ là ghi nhớ, mà là kể lại và tiếp nối. Nếu chúng ta không lắng nghe, không truyền lại những câu chuyện từ những nhân chứng như bác Nam, ký ức thời hoa lửa ấy sẽ dần chìm vào quên lãng.

Rời Ba Tơ trong một chiều nắng vàng, nhìn những ngọn núi xanh ngút ngàn và dòng sông Liêng rộn rã tiếng cười trẻ thơ, tôi nhận ra bài học lịch sử lớn nhất không nằm ở điểm số bài thi, mà nằm ở lòng biết ơn.

Kể lại câu chuyện chiếc ba lô Ba Tơ, tôi muốn gửi một lời tri ân sâu sắc đến những người tuổi 20 đã nằm lại lòng đất mẹ Quảng Ngãi. Lịch sử sẽ không bao giờ bị dĩ vãng vùi lấp, bởi nó vẫn đang đập những nhịp đập thổn thức trong trái tim của tuổi trẻ hôm nay.