Chiếc ba lô trở về

Mùa hè năm 1974, cái nắng miền Trung như đổ lửa. Con đường làng nhỏ ở ven sông Lam phủ một màu bụi trắng. Mỗi buổi chiều, bà Nguyễn Thị Mến lại ngồi trước hiên nhà, mắt hướng về con đường đất dẫn vào làng.

Đã gần ba năm kể từ ngày con trai bà, Hoàng, lên đường nhập ngũ.

Ngày tiễn con đi, bà chỉ kịp nhét vào ba lô của Hoàng một gói lạc rang, một chiếc khăn tay và đôi tất len bà tự đan suốt nhiều đêm. Bà dặn:

"Ở chiến trường thiếu thốn đủ thứ, con nhớ giữ gìn sức khỏe. Khi nào có dịp thì viết thư về cho mẹ."

Hoàng cười, khoác ba lô lên vai.

"Mẹ cứ yên tâm. Hòa bình rồi con sẽ về sửa lại mái nhà cho mẹ."

Nụ cười ấy là hình ảnh cuối cùng bà còn nhớ rõ về con trai mình.

Những lá thư đầu tiên đều đặn gửi về mỗi tháng.

"Mẹ ơi, con vẫn khỏe."

"Đơn vị con vừa hành quân qua một cánh rừng rất đẹp."

"Con nhớ món cà muối mẹ làm."

Mỗi lần nhận thư, bà đều đọc đi đọc lại đến thuộc lòng.

Nhưng rồi chiến trường ngày càng ác liệt.

Những lá thư thưa dần.

Một tháng.

Hai tháng.

Rồi nửa năm không còn tin tức.

Mỗi chiều, bà vẫn ra đầu ngõ ngồi chờ người đưa thư. Dù biết có thể sẽ chẳng có lá thư nào, bà vẫn nuôi một hy vọng nhỏ nhoi.

Đầu mùa xuân năm 1976, khi đất nước đã thống nhất, một người lính tìm đến ngôi nhà nhỏ.

Anh mặc bộ quân phục đã bạc màu, trên vai mang một chiếc ba lô cũ.

"Thưa bác... cháu là Hùng. Cháu cùng đơn vị với anh Hoàng."

Bà Mến bỗng thấy tim mình thắt lại.

Người lính đặt chiếc ba lô xuống bàn.

"Đây là đồ của anh Hoàng. Anh ấy dặn nếu cháu còn sống trở về thì mang về cho bác."

Bà run run đưa tay chạm vào chiếc ba lô.

Vẫn là chiếc ba lô năm nào.

Một góc đã sờn.

Chiếc khóa đã hoen gỉ.

Bà mở từng ngăn.

Bên trong vẫn còn chiếc khăn tay bà thêu tên con.

Đôi tất len chưa kịp dùng đã ngả màu theo năm tháng.

Một cuốn sổ nhỏ được bọc cẩn thận bằng túi nilon.

Ở trang cuối cùng, Hoàng viết:

"Nếu con không trở về, mẹ đừng buồn nhiều nhé. Con chỉ tiếc chưa kịp sửa lại mái nhà, chưa kịp đưa mẹ đi chợ huyện như đã hứa.

Con tin sẽ có ngày quê mình không còn tiếng bom. Khi ấy, trẻ con sẽ được đến trường, đồng lúa sẽ xanh trở lại.

Con chỉ là một người lính bình thường. Nhưng nếu được chọn lại, con vẫn sẽ lên đường."

Những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống trang giấy.

Bà ôm chiếc ba lô vào lòng như đang ôm chính đứa con của mình.

Vài ngày sau, cả làng cùng nhau sang giúp bà sửa lại căn nhà đã cũ.

Những thanh niên trong xóm lợp lại mái ngói.

Các bà, các chị quét dọn sân vườn.

Một bác thợ mộc đóng tặng bà chiếc bàn mới.

Ai cũng bảo:

"Đây là phần việc Hoàng chưa kịp làm. Giờ bà con trong làng sẽ làm thay."

Lần đầu tiên sau nhiều năm, căn nhà nhỏ lại rộn ràng tiếng cười.

Chiếc ba lô của Hoàng được bà đặt trên chiếc tủ gỗ cạnh bàn thờ.

Mỗi dịp giỗ, bà lại lau sạch từng vết bụi.

Đám trẻ trong làng thường sang nghe bà kể chuyện về người lính trẻ năm xưa.

Bà không kể nhiều về chiến công.

Bà chỉ kể rằng Hoàng rất thích đá bóng, hay trèo cây hái ổi và luôn nhường phần cơm ngon cho mẹ.

Lũ trẻ ngồi im lặng lắng nghe.

Có đứa hỏi:

"Anh Hoàng có sợ chiến tranh không bà?"

Bà mỉm cười hiền hậu.

"Ai cũng biết sợ chứ con. Nhưng vì thương gia đình, thương quê hương nên các anh đã vượt qua nỗi sợ ấy."

Nhiều năm trôi qua.

Chiếc ba lô vẫn nằm đó.

Màu vải đã bạc hơn.

Nhưng với bà Mến, nó chưa bao giờ là một kỷ vật cũ.

Nó là lời hứa còn dang dở của người con trai.

Là ký ức về một thế hệ đã gửi tuổi xuân nơi chiến trường để đổi lấy những ngày bình yên hôm nay.

Mỗi khi nhìn lũ trẻ tung tăng đến trường dưới bầu trời không còn tiếng bom, bà lại khẽ mỉm cười.

Bởi bà biết, sự hy sinh của Hoàng và biết bao người lính khác đã không vô nghĩa