Chiếc bì tông cũ
Ông tôi là người dân tộc Giáy, sinh ra và lớn lên ở Mường Hum. Năm nay ông đã già, tóc bạc gần hết, nhưng mỗi lần nhắc đến những năm tháng chiến tranh, giọng ông vẫn trầm lại, ánh mắt nhìn xa xăm như đang sống lại những ngày xưa cũ. Ông bảo, đó là quãng đời không bao giờ ông quên. Ông kể rằng, vào những năm 40 của thế kỉ trước, khi thực dân Pháp còn cai trị, cuộc sống của người dân Mường Hum vô cùng khổ cực. Lính Pháp thường xuyên kéo về làng, bắt dân nộp thóc, nộp ngô, ai chống lại thì bị đánh đập. Ruộng nương bị bỏ hoang, nhiền gia đình không đủ ăn. Nhìn cảnh bà con trong bản sống cơ cực, ông và nhiều thanh niên khác trong làng đã âm thầm tham gia cách mạng. Ngày ông theo bộ đội, ông mới ngoài hai mươi tuổi. Ông nói, khi ấy không có lễ tiễn đưa, chỉ có mẹ ông lặng lẽ dúi vào tay ông một nắm cơm và dặn: “Đi vì bản làng, vì đất nước, rồi có ngày con sẽ trở về.” Câu nói ấy theo ông suốt những năm tháng chiến đấu. Ông tham gia vào các trận đánh nhỏ chống Pháp ở vùng núi. Ban ngày, ông cùng đồng đội ẩn nấp trong rừng, tối đến mới men theo lối mòn xuống làng làm nhiệm vụ. Vũ khí thiếu thốn, có khi chỉ là súng cũ và dao rừng, nhưng ai cũng quyết tâm. Ông kể có những đêm mưa rét, cả đội phải trú trong hang đá, vừa đói vừa lạnh, nhưng không ai kêu ca, vì ai cũng hiểu mình đang chiến đấu cho điều gì. Có lần trong một trận càn, ông suýt bị bắt. Đạn bay qua rất gần, đất đá bắn tung tóe. Ông phải bỏ qua rừng rậm để thoát thân. Ông bảo, lúc ấy ông nghĩ nếu mình hi sinh thì chỉ mong đất nước sớm được tự do, để con cháu sau này không còn phải sống trong cảnh áp bức như ông ngày trước. Sau này, khi kháng chiến dần giành được thắng lợi, ông trở về Mường Hum. Bản làng tiêu điều hơn trước, nhưng mọi người đều tin vào tương lai. Ông tiếp tục lao động, dựng lại nhà cửa, chăm lo ruộng nương, nuôi con chảu khôn lớn. Kể đến đây, ông nhìn chúng tôi và nói: “Các châu sinh ra khi đất nước đã hòa bình, đó là điều may mắn. Nhưng đừng quên rằng để có được cuộc sống hôm nay, người xưa đã phải hi sinh rất nhiều.” Lời ông kể tuy giản dị, nhưng với tôi đó là bài học sâu sắc về lòng yêu nước và sự trân trọng hòa bình.
