Chiếc bình tông và những dòng ký ức

Nguyễn Chính Quy và những kỷ vật từ chiến trường Quảng Trị

Có những hiện vật chiến tranh không nằm trong bảo tàng.

Chúng nằm trong một chiếc tủ nhỏ của một người lính già.

Một chiếc bình tông.

Một ca nước.

Một cuốn sổ.

Một tấm huân chương.

Những thứ tưởng như bình thường ấy, với người từng đi qua chiến tranh, lại là những mảnh đời không thể thay thế.

Cựu chiến binh Nguyễn Chính Quy là một người như vậy.

Trong những năm tháng chiến đấu ở Quảng Trị, ông từng vượt sông Thạch Hãn, từng sống giữa những trận đánh ác liệt của mùa hè năm 1972. Nhiều năm sau chiến tranh, những kỷ vật ấy vẫn được ông giữ lại. Không phải để trưng bày, càng không phải để kể về mình, mà như một cách giữ lại dấu vết của một thời tuổi trẻ.

Chiếc bình tông từng theo người lính qua chiến trường.

Chiếc ca nước từng cùng ông qua những ngày khát giữa bom đạn.

Những tấm huân chương ghi dấu những năm tháng chiến đấu.

Nhưng điều quan trọng nhất không nằm ở giá trị vật chất của những món đồ ấy.

Nó nằm ở ký ức mà chúng đánh thức.

Theo Báo Quân đội nhân dân, Nguyễn Chính Quy luôn say mê sưu tầm tài liệu và viết về truyền thống. Ông từng trực tiếp tham gia chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị và nhiều năm sau vẫn kể lại những trải nghiệm ấy qua các bài viết, các cuộc thi tìm hiểu truyền thống và những buổi nói chuyện với thế hệ trẻ.

Mỗi lần kể chuyện, những ký ức tưởng đã nằm yên trong quá khứ lại hiện về.

Đó là những lần vượt sông Thạch Hãn.

Là những trận đánh.

Là những người đồng đội từng sát cánh.

Và cũng là những người đã không thể trở về.

Điều đặc biệt ở Nguyễn Chính Quy là ông không chỉ giữ ký ức cho riêng mình.

Ông viết.

Ông kể.

Ông trao lại cho thế hệ sau những câu chuyện mà nếu không có nhân chứng, chúng có thể chỉ còn là những dòng chữ khô cứng trong sách lịch sử.

Chiến tranh đối với một người lính không chỉ là những con số về trận đánh, những mốc thời gian hay những địa danh trên bản đồ.

Nó còn là một ngụm nước giữa trưa hè.

Một lần nằm dưới giao thông hào.

Một tiếng gọi đồng đội.

Một người bạn không trở về.

Một dòng chữ ghi vội trong cuốn sổ.

Bởi vậy, những kỷ vật nhỏ bé đôi khi có sức nặng đặc biệt.

Chúng khiến lịch sử trở nên gần gũi.

Một chiếc bình tông có thể không nói được gì.

Nhưng khi nằm trong bàn tay người từng mang nó qua chiến trường, nó kể về một tuổi trẻ.

Một cuốn sổ cũ có thể không còn nguyên vẹn.

Nhưng những dòng chữ trong đó có thể đưa người đọc trở lại một thời mà người viết còn rất trẻ.

Và một người lính già có thể kể một câu chuyện đã cách chúng ta hơn nửa thế kỷ, nhưng trong câu chuyện ấy vẫn có những người tuổi đôi mươi.

Đó là lý do những nhân chứng như Nguyễn Chính Quy có ý nghĩa đặc biệt đối với việc lưu giữ ký ức chiến tranh.

Bởi khi nhân chứng còn có thể kể, lịch sử vẫn còn một tiếng nói sống động.

Nhưng thời gian không chờ đợi.

Những người từng trực tiếp trải qua chiến tranh ngày càng cao tuổi. Kỷ vật có thể được bảo quản trong bảo tàng, nhưng ký ức trong một con người thì không thể tồn tại mãi nếu không được truyền lại.

Vì thế, việc ghi chép, sưu tầm, phỏng vấn và kể lại câu chuyện của những người lính trở về không chỉ là một công việc của những người làm lịch sử.

Đó còn là trách nhiệm của những thế hệ hôm nay.

Để một ngày nào đó, khi chiếc bình tông đã cũ, những tấm huân chương đã bạc màu, người kể chuyện không còn nữa, vẫn có người biết rằng:

Đã từng có một thế hệ đi qua chiến tranh như thế.

Họ đã sống.

Đã chiến đấu.

Đã mất mát.

Và đã trở về mang theo ký ức.