CHIẾC CUỐC VÀ CON ĐƯỜNG TRONG KÝ ỨC

CHIẾC CUỐC VÀ CON ĐƯỜNG TRONG KÝ ỨC

Chẩu Văn Páo sinh năm 1942, quê ở Lâm Bình, Tuyên Quang.

Những năm tháng tuổi trẻ của ông gắn với những con đường nơi Hà Giang. Trong ký ức của ông, chiến tranh không chỉ là những điều người ta thường kể bằng những con số, những địa danh hay những trận đánh.

Chiến tranh, với ông, còn là một chiếc cuốc.

Một chiếc cuốc đã theo ông qua những ngày mở đường.

Ngày ấy, Páo còn trẻ.

Khi nghe tin cần người tham gia dân công hỏa tuyến, ông cùng nhiều người trong quê lên đường.

Chẳng ai trong số họ nghĩ mình sẽ làm một công việc gì lớn lao.

Người biết cuốc thì cuốc.

Người khỏe thì gánh.

Người khéo tay thì san đường, sửa đường.

Mỗi người một việc.

Con đường phía trước cứ dài ra trước mắt.

Có những đoạn chỉ là một lối mòn giữa núi.

Có những đoạn đất đá chắn ngang.

Có những chỗ phải mở rộng thêm để xe có thể đi qua.

Páo nhớ những buổi sáng khi mọi người bắt đầu công việc.

Sương còn phủ trên những sườn núi.

Không khí lạnh.

Đất dưới chân còn ẩm.

Ông cầm chiếc cuốc, đứng nhìn đoạn đường trước mặt rồi bắt đầu.

Một nhát.

Rồi một nhát nữa.

Tiếng cuốc bổ xuống đất nghe khô và chắc.

Ban đầu, bàn tay còn mềm.

Sau nhiều ngày, lòng bàn tay bắt đầu phồng rộp.

Những vết phồng vỡ ra.

Da chai lại.

Nhưng chiếc cuốc vẫn nằm trong tay.

Có một điều Páo nhớ rất rõ.

Đó là những lúc mệt.

Mệt không phải vì một ngày.

Mà vì nhiều ngày liên tiếp.

Ngày nào cũng như ngày nào.

Cùng một con đường.

Cùng những nhát cuốc.

Cùng những gánh đất.

Có hôm ông ngồi xuống bên đường, nhìn bàn tay của mình.

Một người đồng đội đi qua hỏi:

“Páo mệt à?”

Ông cười:

“Mệt chứ.”

“Thế nghỉ đi.”

Páo nhìn đoạn đường trước mặt:

“Nghỉ một lúc thôi.”

Rồi ông đứng lên.

Cầm cuốc.

Làm tiếp.

Có lẽ những năm tháng ấy, không ai mạnh mẽ hơn người khác bao nhiêu.

Chỉ là họ biết mình nghỉ đủ rồi thì phải đứng lên.

Điều khiến Páo vui nhất không phải khi hoàn thành một ngày làm việc.

Mà là khi những chiếc xe bắt đầu đi qua đoạn đường mà mình vừa góp sức làm.

Nghe tiếng động cơ từ xa, mọi người thường nhìn về phía đường.

Một chiếc xe xuất hiện.

Rồi thêm chiếc nữa.

Xe đi chậm.

Bánh xe nghiến xuống mặt đường.

Có lúc người lái phải tránh một hòn đá.

Có lúc bánh xe lún xuống chỗ đất mềm.

Nhưng cuối cùng vẫn đi qua.

Páo đứng bên đường nhìn theo.

Ông không nghĩ đến mình.

Ông chỉ nghĩ:

“Đường mình làm xe đi được rồi.”

Một niềm vui rất giản dị.

Không ai trao huân chương.

Không ai đứng bên cạnh ghi tên.

Chỉ có những người cùng làm đường biết rằng hôm ấy họ đã làm được một việc.

Nhiều năm sau, chiếc cuốc không còn nữa.

Cái cán gỗ đã mục.

Lưỡi cuốc cũng chẳng biết đã thất lạc từ bao giờ.

Nhưng mỗi khi nhìn đôi bàn tay của mình, Páo vẫn nhớ.

Những đường gân nổi lên.

Những ngón tay chai.

Những vết sần không bao giờ mất hẳn.

Ông bảo:

“Bàn tay này là nó nhớ thay mình.”

Có những chuyện con người có thể quên.

Nhưng cơ thể thì không quên.

Nó giữ lại dấu vết của những năm tháng đã đi qua.

Bây giờ, khi nhìn những con đường rộng rãi, Páo có thể không nhận ra đoạn đường ngày trước mình từng làm.

Núi vẫn là núi.

Đất vẫn là đất.

Nhưng con đường đã thay đổi.

Người đi qua hôm nay chẳng ai biết ngày xưa từng có những người thanh niên đứng bên đường, tay cầm cuốc, gánh từng gánh đất để mở lối.

Páo cũng không cần người khác biết.

Ông chỉ cần nhớ.

Bởi với ông, con đường ấy không nằm ngoài kia.

Nó nằm trong ký ức.

Và mỗi khi nhớ về tuổi trẻ, ông lại nghe thấy tiếng cuốc bổ xuống mặt đất.

Một tiếng.

Rồi một tiếng nữa.