Chiếc Đài Phát Thanh Dưới Gốc Sung Già

Tháng 12 năm 1972, tại một khu căn cứ nằm sát bìa rừng thuộc tỉnh Quảng Bình, có một gốc sung cổ thụ lớn đến mức ba người ôm mới xuể. Từ bên ngoài nhìn vào, đó chỉ là một gốc cây già với bộ rễ ngoằn ngoèo phủ đầy rêu.

Đà Nẵng

04/08/2026

Đoàn xã Hoài Đức (Hoài Đức)

Tháng 12 năm 1972, tại một khu căn cứ nằm sát bìa rừng thuộc tỉnh Quảng Bình, có một gốc sung cổ thụ lớn đến mức ba người ôm mới xuể. Từ bên ngoài nhìn vào, đó chỉ là một gốc cây già với bộ rễ ngoằn ngoèo phủ đầy rêu.

Nhưng ít ai biết rằng, ngay dưới những tán rễ ấy là một căn hầm nhỏ, nơi đặt chiếc đài phát thanh của đơn vị.

Người phụ trách chiếc đài là chiến sĩ Vũ Minh Quân, hai mươi bảy tuổi, quê ở Nam Định.

Trước khi nhập ngũ, Quân từng học nghề sửa radio cùng người chú. Anh có thể nhận ra hỏng hóc chỉ bằng cách lắng nghe tiếng rè rất nhỏ phát ra từ chiếc loa.

Khi được phân công làm điện báo viên kiêm thợ sửa máy, Quân coi đó là niềm vinh dự.

Bởi anh hiểu rằng, trong chiến tranh, thông tin quý giá chẳng kém lương thực hay đạn dược.

Chiếc đài của đơn vị đã cũ.

Nhiều linh kiện được tận dụng từ những máy thu hỏng.

Có núm chỉnh phải buộc bằng dây thép.

Có chiếc bóng đèn điện tử đã ngả màu.

Có đoạn dây dẫn được nối bằng ba loại dây khác nhau.

Thế nhưng, dưới bàn tay của Quân, nó vẫn hoạt động đều đặn.

Mỗi buổi sáng, việc đầu tiên của anh là lau sạch bụi bám trên các linh kiện rồi kiểm tra nguồn điện.

Đồng đội thường đùa:

"Cậu chăm cái máy còn hơn chăm bản thân."

Quân cười hiền.

"Nó khỏe thì cả đơn vị mới nghe được tin."

Một tối đầu năm 1973, đơn vị nhận nhiệm vụ theo dõi một bản tin đặc biệt.

Mọi người tập trung trong căn hầm nhỏ.

Chiếc loa vừa phát được vài phút thì bỗng phát ra tiếng rè rất lớn.

Sau đó, âm thanh biến mất.

Không khí trong hầm chợt im lặng.

Nếu chiếc đài hỏng lúc này, đơn vị sẽ không nhận được những thông tin quan trọng từ cấp trên.

Quân lập tức mở nắp máy.

Ánh đèn pin nhỏ chiếu lên những linh kiện nóng ran.

Anh kiểm tra từng mối nối.

Không phải bóng đèn.

Không phải nguồn điện.

Cuối cùng, anh phát hiện một sợi dây đồng rất nhỏ đã bị oxy hóa sau nhiều tháng sử dụng.

Không có dây thay thế.

Quân lấy ngay một đoạn dây mảnh từ chiếc tai nghe cũ của mình, cẩn thận tước lớp vỏ rồi nối lại.

Mười lăm phút sau, chiếc loa vang lên trở lại.

Tiếng nói quen thuộc từ làn sóng phát thanh khiến cả căn hầm vỡ òa trong niềm vui.

Đại đội trưởng vỗ vai Quân.

"Cậu vừa cứu cả một bản tin."

Quân chỉ cười.

"Em chỉ nối lại một sợi dây thôi."

Nhưng mọi người đều hiểu, đôi khi một sợi dây nhỏ cũng có thể nối liền cả một chiến dịch.

Ít tuần sau, máy bay địch liên tục đánh phá khu vực quanh căn cứ.

Một quả bom rơi cách gốc sung không đầy năm mươi mét.

Đất đá phủ kín cửa hầm.

Chiếc đài bị rung mạnh.

Sau khi trận bom kết thúc, việc đầu tiên Quân làm không phải phủi bụi trên người.

Anh chui ngay xuống hầm kiểm tra chiếc máy.

May mắn thay, phần khung gỗ đã hấp thụ phần lớn chấn động.

Chiếc đài chỉ bị lệch một bóng đèn.

Quân cẩn thận lắp lại rồi thử tín hiệu.

Khi tiếng phát thanh lại vang lên, anh mới thở phào.

Trong một buổi học truyền thống, đơn vị được nghe kể về Anh hùng Tô Vĩnh Diện, người đã lấy thân mình chèn pháo để giữ khẩu pháo khỏi lao xuống vực.

Người chính trị viên kết luận:

"Có những người giữ vũ khí. Có những người giữ con đường. Và cũng có những người giữ mạch thông tin của cả đơn vị."

Câu nói ấy khiến Quân suy nghĩ rất lâu.

Anh hiểu rằng, công việc của mình tuy lặng lẽ nhưng chưa bao giờ là nhỏ bé.

Ngày đất nước thống nhất, căn cứ được giải thể.

Mọi người thu dọn đồ đạc để trở về.

Quân xin giữ lại chiếc đài cũ.

Ông mang nó về quê, cất trong một chiếc tủ gỗ.

Nhiều năm sau, khi công nghệ đã thay đổi, con cháu trong nhà dùng những chiếc radio hiện đại, rồi đến ti vi và điện thoại.

Chiếc đài cũ không còn bắt được sóng rõ như trước.

Nhưng Quân vẫn lau chùi nó mỗi tuần.

Một chiều, đứa cháu nội tò mò hỏi:

"Ông ơi, sao không mua cái mới?"

Ông nhẹ nhàng đặt tay lên mặt gỗ đã sẫm màu của chiếc máy.

"Cái mới nghe hay hơn. Nhưng cái cũ nhắc ông nhớ rằng đã từng có những đêm chỉ cần nghe được một bản tin, ai cũng thấy lòng mình vững vàng hơn."

Năm tám mươi tuổi, Quân trở lại khu rừng cũ.

Gốc sung già vẫn còn đứng đó.

Rễ cây ngày càng lớn, ôm trọn khoảng đất nơi căn hầm từng tồn tại.

Ông lặng lẽ ngồi dưới bóng cây rất lâu.

Trong tiếng gió xào xạc, ông như lại nghe thấy âm thanh rè nhẹ của chiếc radio năm nào, rồi tiếng phát thanh quen thuộc vang lên giữa đại ngàn.

Ông mỉm cười.

Chiến tranh đã lùi xa.

Nhưng những con người âm thầm giữ gìn từng tín hiệu, từng dòng thông tin giữa khói lửa sẽ mãi là một phần không thể thiếu của ký ức thời hoa lửa, nơi niềm tin được truyền đi không chỉ bằng lời nói, mà còn bằng sự tận tụy của những con người bình dị.