CHIẾC GÙI ĐẦY PIN VÀ BÚT MỰC

Một lần, Kan Lịch cùng ông Hồ Vai xuống Huế mua đồ dùng cho cơ sở cách mạng. Trong gùi của họ có bút, mực, pin và ni lông. Những món hàng tưởng như bình thường lại trở nên đáng ngờ khi được mua với số lượng lớn, giữa lúc việc đi lại từ vùng núi xuống đô thị bị kiểm soát chặt chẽ.

Hai người bị đối phương giữ lại để tra hỏi. Theo lời kể được Báo Quân đội nhân dân ghi nhận, Kan Lịch giải thích rằng bút mực mua cho người trong làng học chữ, pin dùng để soi ếch và các đồ dùng khác phục vụ sinh hoạt. Cách giải thích ấy dựa trên những việc thật sự có thể xảy ra ở một bản làng miền núi, khiến người hỏi khó tìm được bằng chứng để buộc tội.

Trong ký ức của bà, đây là một trong những thử thách đầu tiên. Kan Lịch khi đó còn rất trẻ, nhưng phải giữ bình tĩnh trước những người đang nghi ngờ mình. Nếu lỡ nói ra mục đích thực sự của chuyến đi, không chỉ bản thân và ông Hồ Vai gặp nguy hiểm mà cơ sở nhận hàng cũng có thể bị lộ.

Những bài báo sau này không thống nhất về thời gian bị giam: có nguồn kể khoảng một tháng, có nguồn nói lâu hơn. Vì vậy, điều chắc chắn nhất là hai người đã bị bắt giữ, bị thẩm vấn rồi được thả vì đối phương không khai thác được thông tin. Không nên biến một con số chưa thống nhất thành mốc thời gian chính xác.

Chiếc gùi hàng cũng cho thấy hoạt động cách mạng trong vùng núi không chỉ cần vũ khí. Giấy, bút, pin và vật dụng thông thường có thể giúp duy trì liên lạc, học chữ, sinh hoạt và công việc bí mật. Để có những thứ ấy, người làm liên lạc phải đi xa và chấp nhận nguy cơ bị kiểm tra.

Khi được thả, Kan Lịch trở lại với công việc ở bản làng. Chuyến đi để lại cho cô một kinh nghiệm khó quên: trong hoàn cảnh nguy hiểm, đôi khi cần giữ được sự bình tĩnh để trả lời những câu hỏi rất đời thường. Về sau, bà kể lại chuyện ấy bằng giọng gần gũi, như một kỷ niệm của tuổi trẻ, dù phía sau nó là rủi ro không nhỏ.