Chiếc hũ mắm sặc "nặng mùi" ở ngã ba vàm sông Châu Đốc

Vào mùa nước nổi năm 1972, khi những con nước đỏ ngầu từ thượng nguồn đổ về ngập tràn các cánh đồng thốt nốt, vùng ngã ba vàm sông Châu Đốc trở thành "yết hầu" giao thông bị địch phong tỏa nghẹt thở. Cảnh sát đường sông và lính bảo an Sài Gòn đóng chốt ngay đầu vàm, trang bị xuồng bo bo tốc độ cao để rà soát tất cả xuồng ghe từ vùng căn cứ biên giới hướng vào thị xã.

Lúc bấy giờ, một bản mật lệnh khẩn cấp của Tỉnh ủy cần được chuyển gấp từ căn cứ lòng đất Vĩnh Tế vào nội đô để kịp thời phát động phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên. Trọng trách sinh tử này được giao cho chị Ba Nghĩa, một nữ giao liên mật đóng vai người chèo xuồng đi buôn mắm dọc bờ sông.

Để vượt qua mạng lưới mật thám dày đặc, chị Ba Nghĩa đã chọn một vũ khí ngụy trang độc nhất vô nhị từ chính sản vật đặc trưng của quê hương: Một hũ mắm sặc.

Mắm sặc xứ Châu Đốc vốn nổi tiếng với mùi thơm nồng đậm, nước cốt mắm kẹo quánh xen lẫn lớp thính gạo vàng sậm. Chị Ba Nghĩa lấy bản mật thư viết trên giấy pơ-luya mỏng như lá lúa, cuộn chặt rồi bọc kỹ trong ba lớp nilon chịu lực và chống thấm. Chị dùng một chiếc hũ sành nhỏ, đặt bọc mật thư nằm ép sát dưới đáy hũ, rồi trút đầy mắm sặc lên trên, gài chặt bằng những thanh tre ngà. Lớp nước mắm sền sệt, đậm đặc che khuất hoàn toàn phần đáy. Để tăng thêm phần ngụy trang, chị bôi chút sình lầy nhớp nháp ngoài vỏ hũ, biến nó thành một món hàng nghèo nàn, lem luốc.

Sáng sớm, chiếc xuồng ba lá của chị Ba Nghĩa chở theo hũ mắm thong thả lướt trên mặt sông hướng về ngã ba vàm. Đúng như dự kiến, tiếng rú ga của tàu bo bo vang lên xé toạc mặt nước, họng súng đại liên chỉ thẳng vào xuồng, lệnh cho chị phải tấp vào mạn tàu kiểm tra.

Giữa lằn ranh sinh tử, khi tài liệu cốt tử của Đảng bộ đang nằm ngay sát nách giặc, chị Ba Nghĩa vẫn giữ nét mặt bình thản, rạng rỡ của một cô gái sông nước miền Tây. Chị nhấc chiếc nón lá, cười đon đả chào: "Mấy chú hai đi tuần đêm sương lạnh quá ha. Gần Tết rồi, em gánh hũ mắm cốt nhà làm ra chợ đổi ít trăm mua vải may áo cho tụi nhỏ, mấy chú coi giùm rồi cho em đi sớm kẻo trễ buổi chợ."

Một tên lính dã chiến nhảy phốc xuống xuồng, xách khẩu súng AR15 quét qua quét lại dọa dẫm. Hắn dùng mũi lưỡi lê gạt mạnh lớp lá chuối đậy miệng hũ mắm sặc ra. Ngay lập tức, mùi mắm nồng nặc, đậm đặc sộc thẳng vào mũi khiến cả toán lính trên tàu bo bo nhăn mặt, bịt mũi lùi lại phía sau.

Tên lính định dùng cây sắt thọc sâu xuống đáy hũ để tìm vũ khí, nhưng nhìn thấy thính mắm sền sệt bám đầy, nghĩ đến cảnh sình mắm dính vào bộ quân phục dã chiến sạch sẽ, hắn đâm ra ngại bẩn tay. Sự chủ quan và thói khinh miệt người dân quê khiến tên đồn trưởng xua tay chửi đổng: "Thôi cút đi cho khuất mắt! Mùi gì bay điếc cả mũi, đúng là cái lũ nhà quê bẩn thỉu!"

Chị Ba Nghĩa bình tĩnh đậy lớp lá chuối lại, khéo léo chèo xuồng ba lá lướt nhanh qua bến đồn giặc trong sự thở phào nhẹ nhõm của lòng mình. Ngay trưa hôm đó, tại căn nhà sàn mật khu ven sông, hũ mắm sặc được dỡ gài, lớp mắm được gạt qua một bên. Bọc mật thư dưới đáy hũ được lấy ra, hoàn toàn khô ráo, nguyên vẹn và được trao tận tay ban chỉ huy nội đô để kịp thời tổ chức lực lượng cho trận đánh phối hợp ngay đêm hôm đó.