CHIẾC KÈN HARMONICA GIỮ LẠI TIẾNG NGƯỜI GIỮA RỪNG HẠ LÀO

Có những hiện vật bước ra khỏi chiến tranh với dáng vẻ của một thứ vũ khí.

Có những hiện vật lại hoàn toàn không liên quan đến chiến đấu.

Một chiếc ba lô.

Một cây kèn harmonica.

Những vật dụng tưởng như bình thường ấy từng thuộc về liệt sĩ Hoàng Trung Hùng, một người thanh niên Hà Nội chiến đấu trong đội hình bộ đội tình nguyện Việt Nam trên chiến trường Hạ Lào.

Khi được đặt trong tủ kính bảo tàng, chiếc ba lô đã không còn mang trên vai người lính.

Cây kèn cũng không còn vang lên giữa những cánh rừng miền Tây.

Nhưng cả hai vẫn còn đó, như hai mảnh ghép nhỏ giúp kể lại câu chuyện về một người lính đã nằm lại trên đất bạn Lào năm 1965.

Từ Hà Nội đến chiến trường phía Tây

Hoàng Trung Hùng là người thanh niên có địa chỉ tại số 30 phố Tăng Bạt Hổ, Hà Nội.

Tuổi trẻ của anh gắn với một thời đất nước bước vào những năm tháng chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Anh trở thành bộ đội tình nguyện Việt Nam và được điều động chiến đấu trên chiến trường phía Tây.

Đó là một không gian hoàn toàn khác với Hà Nội.

Những con đường đô thị được thay bằng đường rừng.

Những mái nhà quen thuộc được thay bằng những cánh rừng xa xôi của Lào.

Và những ngày tháng bình thường được thay bằng những cuộc hành quân, những trận đánh và những khoảng thời gian dài sống giữa rừng sâu.

Trong hành trang của người lính, chiếc ba lô là vật dụng gần như không thể thiếu.

Nó chứa những thứ cần thiết cho cuộc sống và chiến đấu.

Nhưng với Hoàng Trung Hùng, chiếc ba lô còn trở thành một phần của những ngày cuối cùng trong cuộc đời anh.

Bởi sau này, chiếc ba lô ấy không trở về cùng người lính.

Nó trở thành một kỷ vật.

Trận đánh giữa mùa mưa

Tháng 6 năm 1965, chiến trường Hạ Lào bước vào những ngày chiến đấu ác liệt.

Đơn vị của Hoàng Trung Hùng chiến đấu tại khu vực Bản Mét, huyện Át-xa-phăn-thoong, tỉnh Xavanakhet.

Trong một trận đánh, đơn vị của anh bị địch phản kích mạnh.

Hoàng Trung Hùng bị thương ở chân trái và lạc khỏi đơn vị.

Trong hoàn cảnh ấy, một người lính bị thương, mất liên lạc với đồng đội và ở giữa rừng sâu phải đối mặt với một thử thách đặc biệt khắc nghiệt.

Nhưng anh vẫn bám trụ.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Hoàng Trung Hùng đã cố gắng tồn tại trong rừng suốt năm ngày đêm.

Năm ngày không có đơn vị bên cạnh.

Năm ngày giữa một chiến trường mà sự sống và cái chết có thể cách nhau chỉ bằng một khoảng rừng.

Đến khi đồng đội tìm thấy, anh đã ở trong tình trạng mê man.

Nhưng khẩu súng vẫn được anh ôm chặt.

Chi tiết ấy được ghi lại trong tư liệu bảo tàng như một dấu tích đặc biệt về trạng thái của người lính ở thời điểm cuối cùng.

Cơ thể đã kiệt sức.

Vết thương ngày càng nghiêm trọng.

Nhưng khẩu súng vẫn nằm trong vòng tay.

Cây kèn giữa những ngày khốc liệt

Trong số những kỷ vật còn lại của Hoàng Trung Hùng có một vật rất khác với khẩu súng hay quân trang.

Đó là một chiếc kèn harmonica.

Không ai cần một chiếc kèn để chiến đấu.

Nó không giúp người lính vượt qua một con dốc.

Không thể dùng để tránh một trận bom.

Cũng không thể thay thế thuốc men hay lương thực.

Nhưng trong đời sống của người lính, những vật nhỏ bé như vậy đôi khi lại giữ một vị trí đặc biệt.

Một cây kèn có thể mang theo âm thanh của quê nhà.

Có thể xuất hiện trong những khoảng thời gian hiếm hoi giữa hai nhiệm vụ.

Có thể giúp những người lính trẻ tìm thấy một khoảnh khắc khác của cuộc sống, bên ngoài tiếng súng.

Vì vậy, khi chiếc harmonica của Hoàng Trung Hùng được lưu giữ lại, nó không chỉ là một món đồ cá nhân.

Nó gợi nhắc rằng những người lính bước vào chiến trường vẫn là những con người với đời sống riêng, với những vật dụng riêng và những khoảng bình yên rất ngắn ngủi.

Năm ngày trong rừng

Năm ngày đêm là một khoảng thời gian dài đối với một người đang bị thương.

Nhưng trong chiến tranh, những khoảng thời gian như vậy có thể bị nuốt chửng giữa những cánh rừng rộng lớn.

Hoàng Trung Hùng đã không trở về sau những ngày ấy.

Vết thương quá nặng và bị nhiễm trùng máu.

Vào 5 giờ sáng ngày 21 tháng 6 năm 1965, anh hy sinh.

Tuổi trẻ dừng lại giữa chiến trường phía Tây của nước bạn Lào.

Một người lính Hà Nội đã nằm lại cách quê nhà rất xa.

Nhưng những gì anh mang theo trong những năm tháng chiến đấu không hoàn toàn biến mất.

Chiếc ba lô còn lại.

Cây kèn harmonica còn lại.

Những kỷ vật ấy sau này trở thành những dấu vết vật chất giúp hậu thế hình dung về một người lính đã sống, chiến đấu và hy sinh như thế nào.

Khi chiếc ba lô trở thành chứng nhân

Một chiếc ba lô trong đời sống bình thường chỉ là vật dùng để đựng đồ.

Nhưng chiếc ba lô của Hoàng Trung Hùng từng đi qua chiến trường.

Nó từng nằm trong hành trang của một người lính tình nguyện Việt Nam.

Nó từng hiện diện trên đất Lào trong những ngày chiến đấu ác liệt.

Sau khi Hoàng Trung Hùng hy sinh, gia đình đã lưu giữ những kỷ vật của anh và sau đó trao tặng cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Cùng với chiếc ba lô và cây kèn harmonica, bộ sưu tập còn có những tài liệu khác gắn với cuộc đời anh như sổ công tác, túi vải, thư của đơn vị gửi gia đình và giấy báo công.

Mỗi hiện vật là một mảnh thông tin.

Một chiếc ba lô kể về hành trang.

Một cuốn sổ kể về công việc.

Một lá thư nối chiến trường với gia đình.

Một giấy báo công ghi lại sự hy sinh.

Còn cây kèn harmonica giữ lại một góc rất khác của người lính: góc đời sống riêng tư giữa những năm tháng khốc liệt.

Một người lính, một vùng đất, một tình cảm

Hoàng Trung Hùng hy sinh trên đất Lào.

Nhưng câu chuyện của anh không chỉ thuộc về một cá nhân.

Anh là một trong những người lính Việt Nam đã chiến đấu và hy sinh trong thực hiện nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn Lào.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác định những kỷ vật của anh là những chứng tích gắn với cuộc chiến đấu của bộ đội tình nguyện Việt Nam tại chiến trường phía Tây, đồng thời phản ánh tinh thần quốc tế của những người lính Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh.

Ngày nay, người xem có thể đứng trước những hiện vật ấy mà không nghe thấy tiếng súng của năm 1965.

Không nhìn thấy cánh rừng Xavanakhet.

Không biết được chính xác những giờ phút cuối cùng của người lính đã diễn ra như thế nào.

Nhưng lịch sử đôi khi không cần quá nhiều lời.

Một chiếc ba lô đã đủ để nói về những chặng đường hành quân.

Một cây kèn harmonica đã đủ để gợi lại một đời sống trẻ trung từng tồn tại giữa chiến trường.

Và một ngày tháng 6 năm 1965 đã đủ để nhắc rằng có những người trẻ đã đi rất xa khỏi quê hương, để rồi không bao giờ trở lại.

Chiếc kèn ngày nay không còn phát ra âm thanh.

Nhưng nó vẫn đang kể chuyện.

Không phải bằng tiếng nhạc.

Mà bằng sự im lặng của một hiện vật đã đi qua chiến tranh.

Trong sự im lặng ấy, hình bóng một người lính Hà Nội hiện lên giữa rừng Hạ Lào: bị thương, lạc đơn vị, bám trụ năm ngày đêm và cuối cùng nằm lại khi tuổi đời còn rất trẻ.

Còn chiếc ba lô vẫn ở đó.

Như thể hành trình của người lính chưa hoàn toàn kết thúc.

Chỉ là từ một hành trình giữa rừng sâu, nó đã chuyển thành một hành trình khác — hành trình đi cùng ký ức của các thế hệ sau.