Chiếc kẹp tóc của người nữ chiến sĩ
Có những kỷ vật lịch sử rất lớn lao: một khẩu súng, một lá cờ, một tấm bản đồ chiến trường. Nhưng cũng có những kỷ vật nhỏ bé đến mức nếu không biết câu chuyện phía sau, chúng ta có thể đi qua mà không chú ý. Tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện đang lưu giữ một chiếc kẹp tóc và một cuốn sổ tay gắn với cuộc đời Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng. Hai vật nhỏ bé ấy khiến em nghĩ rất lâu về một người phụ nữ đã dành trọn cuộc đời mình cho cách mạng.
Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu. Xuất thân trong một gia đình nghèo, cuộc sống của bà gắn với những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh và áp bức. Từ một cô gái trẻ, Lê Thị Riêng sớm đến với cách mạng và dần trở thành một cán bộ tiêu biểu của phong trào phụ nữ Nam Bộ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà là một trong những hội viên đầu tiên của tổ chức Phụ nữ Cứu quốc tại Bạc Liêu và nhanh chóng trở thành cán bộ nòng cốt của phong trào phụ nữ địa phương.
Điều khiến em xúc động nhất khi tìm hiểu về Lê Thị Riêng không phải là những chức vụ hay thành tích được ghi trong hồ sơ lịch sử, mà là hình ảnh một người phụ nữ vẫn giữ những tình cảm rất đời thường giữa những năm tháng khốc liệt. Những kỷ vật của bà được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ cho thấy phía sau một nữ cán bộ cách mạng kiên cường vẫn là một người phụ nữ có tình cảm với gia đình, có những điều riêng tư và những mong muốn bình dị. Chiếc kẹp tóc nhỏ bé ấy từng thuộc về bà, còn cuốn sổ tay lưu giữ những dấu vết gắn với cuộc đời hoạt động cách mạng của bà.
Năm 1968, cuộc đời Lê Thị Riêng kết thúc trong hoàn cảnh đau thương. Bà hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân. Người phụ nữ từng dành cả tuổi thanh xuân cho phong trào cách mạng đã không thể chứng kiến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất. Bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhiều năm sau, tên tuổi Lê Thị Riêng vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam kiên trung trong chiến tranh.
Khi nghĩ về câu chuyện ấy, em đặc biệt ấn tượng với hai chữ “kỷ vật”. Một con người có thể đã ra đi từ rất lâu, nhưng một chiếc kẹp tóc, một cuốn sổ tay hay một món đồ nhỏ bé vẫn có thể khiến người đời hôm nay hình dung về họ. Lịch sử vì thế không chỉ nằm trong những trận đánh, những con số hay những mốc thời gian. Lịch sử đôi khi nằm trong một vật rất nhỏ, được một người từng sống trong thời đại ấy cầm trên tay.
Lê Thị Riêng đã sống trong một thời đại mà người phụ nữ không chỉ phải đối mặt với những khó khăn của cuộc sống mà còn phải đối diện với tù đày, hiểm nguy và sự hy sinh. Bà đã lựa chọn con đường của mình và kiên định với lựa chọn ấy cho đến cuối cùng. Tuổi trẻ của bà đã không thuộc về những tháng ngày bình yên, nhưng chính sự hy sinh của thế hệ ấy đã góp phần tạo nên cuộc sống hòa bình mà chúng ta đang có hôm nay.
Có lẽ vì vậy mà khi nhìn vào chiếc kẹp tóc nhỏ bé của Lê Thị Riêng, em không còn thấy đó chỉ là một hiện vật trong bảo tàng. Em nhìn thấy một người phụ nữ trẻ của một thời đã qua; một người từng có những tình cảm, ước mơ và cuộc sống riêng, nhưng cuối cùng đã gửi lại tất cả cho đất nước. Chiếc kẹp tóc vẫn còn đó, nhưng người phụ nữ từng cài nó lên mái tóc mình đã mãi mãi trở thành một phần của lịch sử.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lê Thị Riêng hy sinh. Những người trẻ hôm nay có thể không còn hình dung hết chiến tranh khốc liệt đến mức nào. Nhưng chúng ta có thể bắt đầu bằng việc nhớ tên những người đã nằm lại, tìm hiểu câu chuyện của họ và kể lại cho những người khác. Bởi mỗi câu chuyện được kể lại là thêm một lần ký ức về những con người của “thời hoa lửa” được gìn giữ.
Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa đẹp nhất của việc “Uống nước nhớ nguồn”: không chỉ biết rằng đã có những người hy sinh, mà cố gắng tìm hiểu xem họ đã sống như thế nào, đã yêu thương điều gì và vì sao họ sẵn sàng hy sinh. Để rồi từ những kỷ vật nhỏ bé như chiếc kẹp tóc của Lê Thị Riêng, thế hệ hôm nay hiểu rằng phía sau mỗi cái tên trong lịch sử là một cuộc đời thật, một tuổi trẻ thật và một sự hy sinh không thể nào quên.
