Chiếc Kẹp Tóc

Chiếc kẹp tóc – kỷ vật của những giờ phút cuối cùng

Nếu cuốn sổ khép lại ở năm 1963, thì câu chuyện của chiếc kẹp tóc lại bắt đầu từ những giờ phút cuối cùng của Lê Thị Riêng.

Tháng 5/1967, trong một chuyến công tác, Bà bị địch bắt. Sau nhiều tháng bị giam cầm, tra tấn dã man, tối mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, Bà cùng đồng chí Trần Văn Kiểu và nữ chiến sĩ biệt động Phùng Ngọc Anh bị đưa lên một chiếc xe bịt kín với lý do chuyển trại. Khi xe đến khu vực ngã tư Hồng Bàng - Tổng Đốc Phương (nay là Hùng Vương - Châu Văn Liêm), địch nổ súng sát hại cả ba người.

Theo lời kể của bà Phùng Ngọc Anh, người duy nhất sống sót: sau loạt đạn đầu tiên, Lê Thị Riêng vẫn bình tĩnh nhắc đồng đội nằm xuống rồi tiếp tục cất cao tiếng hô phản đối tội ác của kẻ thù. Khi bị chúng chĩa súng vào ngực, Bà dõng dạc đáp lại: "Mày bắn tao đi, mày giết tao đi.". Sau loạt đạn tiếp theo, Bà ngã xuống.

Khi định kéo chiếc khăn quàng trên người Lê Thị Riêng để chống rét, bà Phùng Ngọc Anh nhìn thấy chiếc kẹp tóc vẫn còn trên mái tóc. Bà khẽ nói: "Chị cho em cây kẹp kỷ niệm nhé!" (3) rồi cẩn thận cất chiếc kẹp vào túi áo.

Sau vụ thảm sát, bà Phùng Ngọc Anh được đưa về Bệnh viện Chợ Quán. Nghĩ mình khó qua khỏi, Bà đã trao chiếc kẹp tóc cho đồng chí Liên (Liên Xui) cất giữ (4). Khoảng mười ngày sau, khi cả hai bị đưa trở lại giam tại Tổng Nha Cảnh sát, bà Liên (Liên Xui) tiếp tục chuyển kỷ vật này cho đồng chí Đỗ Duy Liên cất giữ. Đầu tháng 3/1968, khi được trao trả tù binh, đồng chí Đỗ Duy Liên mang các kỷ vật ra khỏi nhà tù, sau đó chuyển giao cho Trung ương (5).

Trải qua hành trình gìn giữ của nhiều đồng chí cách mạng, chiếc kẹp tóc cuối cùng được chuyển giao cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia).

Hiện vật chiếc kẹp tóc bằng kim loại dài chỉ hơn 5 cm, kiểu kẹp bấm phổ biến của phụ nữ Việt Nam những năm 1960. Trải qua gần sáu thập kỷ, bề mặt kim loại đã han gỉ, bong lớp sơn phủ, in đậm dấu vết của thời gian. Từ một vật dụng cá nhân, chiếc kẹp tóc đã trở thành chứng tích lịch sử về sự hy sinh anh dũng của người nữ chiến sĩ cách mạng và tình đồng chí, đồng đội son sắt. Mỗi vết gỉ trên hiện vật hôm nay đều nhắc nhớ về một thế hệ đã hiến dâng cả cuộc đời và tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Để hiện vật tiếp tục kể chuyện

Sau khi Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng bị địch sát hại, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam cùng nhiều tổ chức đã long trọng tổ chức lễ truy điệu, ra tuyên bố lên án tội ác của địch và phát động các phong trào học tập, noi gương tinh thần chiến đấu kiên cường của Bà.

Ngày 10/4/2001, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng Lê Thị Riêng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của bà đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, cuốn sổ tay và chiếc kẹp tóc của Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng vẫn hiện diện tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia như những chứng tích đặc biệt của lịch sử. Một hiện vật lưu giữ những dòng tâm sự của người mẹ, người vợ, người chiến sĩ; hiện vật còn lại ghi dấu những giờ phút cuối cùng và hành trình gìn giữ kỷ vật đầy nghĩa tình của đồng đội. Cả hai cùng kể lại câu chuyện về một cuộc đời cách mạng kiên trung và sự hy sinh cao đẹp vì độc lập, tự do của Tổ quốc.