CHIẾC KẸP TÓC VÀ LỜI THỀ SON SẮT

Có những câu chuyện lịch sử được lưu giữ trong những trang sách dày, trong những tượng đài uy nghiêm hay những tấm bia ghi danh liệt sĩ. Nhưng cũng có những câu chuyện được kể bằng một kỷ vật nhỏ bé, bình dị đến mức nếu không biết ý nghĩa của nó, người ta có thể đi qua mà chẳng mảy may chú ý. Với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Lê Thị Riêng, đó là một chiếc kẹp tóc bằng kim loại đã cũ, mang theo ký ức về một người phụ nữ kiên trung, một người mẹ giàu tình yêu thương và một người chiến sĩ đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, nay thuộc tỉnh Cà Mau, Lê Thị Riêng lớn lên trong hoàn cảnh nhiều khó khăn, mất mát. Những năm tháng tuổi thơ vất vả đã giúp bà sớm hiểu nỗi cơ cực của người lao động và cuộc sống bất công dưới ách áp bức. Khi phong trào cách mạng lan rộng, bà sớm tham gia hoạt động, từng bước trưởng thành và trở thành một cán bộ tiêu biểu của phong trào phụ nữ miền Nam.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Lê Thị Riêng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng. Bà từng là Khu ủy viên Sài Gòn – Gia Định, Trưởng ban Phụ vận Sài Gòn – Gia Định và giữ vai trò tích cực trong phong trào phụ nữ giải phóng miền Nam. Công việc cách mạng đòi hỏi bà phải đối mặt với nhiều hiểm nguy, thường xuyên sống xa gia đình và chấp nhận những cuộc chia ly không biết ngày gặp lại.

Đằng sau hình ảnh một nữ cán bộ cách mạng mạnh mẽ là một người vợ, người mẹ luôn đau đáu nhớ thương gia đình. Bà có hai người con trai là Lê Minh Chánh và Lê Chí Công. Vì nhiệm vụ cách mạng, năm 1960, bà phải gửi các con ra Hà Nội học tập. Cuộc chia tay ấy không chỉ là sự xa cách về không gian mà còn là nỗi nhớ kéo dài qua những năm tháng chiến tranh. Trong cuốn sổ tay của mình, bà ghi lại những tâm tư, tình cảm của một người mẹ mong ngày đất nước hòa bình để gia đình được đoàn tụ.

Tôi nghĩ rằng, chính điều đó khiến câu chuyện về Lê Thị Riêng trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Bà không phải một con người không biết đau đớn, không có những ước mơ riêng. Bà cũng yêu gia đình, thương con và mong muốn một cuộc sống bình yên như bao người phụ nữ khác. Nhưng trước vận mệnh của đất nước, bà đã lựa chọn đặt lợi ích của dân tộc lên trên hạnh phúc riêng mình.

Tháng 5 năm 1967, trong một chuyến công tác, Lê Thị Riêng bị địch bắt. Từ đây, những ngày tháng tù đày, tra tấn khắc nghiệt bắt đầu. Kẻ thù tìm mọi cách khuất phục, dụ dỗ và ép buộc bà khai báo về tổ chức cách mạng. Nhưng người nữ chiến sĩ vẫn giữ vững khí tiết, không chịu khuất phục trước những thủ đoạn tàn bạo.

Đầu năm 1968, trong những ngày Tết Mậu Thân, khi nhiều gia đình mong chờ giây phút đoàn viên, cuộc đời của người nữ chiến sĩ ấy đi đến những giờ phút cuối cùng. Bà cùng đồng chí Trần Văn Kiểu và nữ chiến sĩ Phùng Ngọc Anh bị đưa lên một chiếc xe với lý do chuyển trại. Khi xe đến khu vực ngã tư Hồng Bàng – Tổng Đốc Phương ở Sài Gòn, nay là khu vực đường Hùng Vương – Châu Văn Liêm, kẻ địch nổ súng sát hại các chiến sĩ.

Theo tư liệu được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại từ lời kể của nữ chiến sĩ Phùng Ngọc Anh, trong thời khắc sinh tử ấy, Lê Thị Riêng vẫn giữ được sự bình tĩnh và tinh thần bất khuất. Bà không đầu hàng trước họng súng của kẻ thù. Người phụ nữ đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng vẫn hiên ngang giữ vững niềm tin đến giây phút cuối cùng.

Sau khi những loạt súng vang lên, một chi tiết nhỏ nhưng ám ảnh đã trở thành ký ức không thể quên. Nhìn thấy chiếc kẹp tóc còn trên mái tóc của Lê Thị Riêng, nữ chiến sĩ Phùng Ngọc Anh đã xin giữ lại làm kỷ niệm. Từ một vật dụng bình thường của người phụ nữ, chiếc kẹp tóc trở thành chứng tích của tình đồng chí, đồng đội và sự hy sinh anh dũng.

Kỷ vật ấy được những người đồng chí tiếp tục gìn giữ, trao lại qua nhiều người trước khi được chuyển giao cho Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, vào năm 1973. Trải qua nhiều thập kỷ, chiếc kẹp tóc bằng kim loại dài chỉ hơn năm xăng-ti-mét đã cũ đi, lớp sơn bong tróc, bề mặt han gỉ theo thời gian. Nhưng những dấu vết ấy không làm mất đi giá trị của hiện vật. Trái lại, chúng khiến người xem cảm nhận sâu sắc hơn những năm tháng chiến tranh và sự hy sinh của một thế hệ người Việt Nam.

Tôi chưa từng sống trong những năm tháng bom đạn, chưa từng chứng kiến cảnh chia ly vì chiến tranh. Nhưng khi hình dung về chiếc kẹp tóc nhỏ bé ấy, tôi tự hỏi: Đằng sau kỷ vật bình thường này là bao nhiêu nỗi nhớ thương, bao nhiêu ước mơ còn dang dở? Có lẽ đó là nỗi nhớ con của một người mẹ, là tình cảm của người đồng đội dành cho nhau và là khát vọng cháy bỏng về ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Ngày 10 tháng 4 năm 2001, Chủ tịch nước truy tặng Lê Thị Riêng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của bà đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Tên tuổi của bà được nhiều thế hệ nhắc nhớ; tên bà cũng được đặt cho những công trình, con đường và trường học. Nhưng có lẽ, điều khiến hình ảnh Lê Thị Riêng sống mãi trong lòng người dân không chỉ là danh hiệu cao quý, mà còn là nhân cách, lòng dũng cảm và tình yêu Tổ quốc được thể hiện bằng chính cuộc đời mình.

Là một học sinh hôm nay, tôi hiểu rằng mình đang được sống trong hòa bình nhờ sự hy sinh của biết bao thế hệ cha anh. Chúng tôi không phải cầm súng ra chiến trường, nhưng vẫn có trách nhiệm tiếp nối truyền thống yêu nước bằng những việc làm thiết thực: chăm chỉ học tập, rèn luyện đạo đức, sống trung thực, biết yêu thương và giúp đỡ mọi người, có trách nhiệm với gia đình, nhà trường và quê hương.

Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ trên quê hương Cà Mau, việc tìm hiểu về người nữ anh hùng Lê Thị Riêng càng giúp chúng tôi thêm tự hào về truyền thống cách mạng của vùng đất cực Nam Tổ quốc. Lịch sử không chỉ để nhớ về những chiến công đã qua, mà còn để mỗi người biết mình cần sống như thế nào cho xứng đáng với những hy sinh ấy.

Chiếc kẹp tóc vẫn nằm lặng lẽ trong bảo tàng, nhỏ bé giữa hàng nghìn hiện vật lịch sử. Nhưng câu chuyện mà nó mang theo thì không hề nhỏ bé. Đó là câu chuyện về một người phụ nữ đã vượt lên nỗi đau riêng, về một người chiến sĩ không khuất phục trước kẻ thù và về những người đồng đội đã trân trọng gìn giữ ký ức của nhau.

Thời gian có thể làm lớp kim loại phủ đầy dấu vết, nhưng không thể làm phai mờ phẩm chất của người anh hùng. Ngọn lửa yêu nước mà Lê Thị Riêng và các thế hệ đi trước thắp lên vẫn tiếp tục cháy trong trái tim những người trẻ hôm nay. Và mỗi khi nhìn lại chiếc kẹp tóc năm xưa, chúng ta càng hiểu rằng hòa bình là một giá trị thiêng liêng, cần được gìn giữ bằng lòng biết ơn, trách nhiệm và những hành động tốt đẹp mỗi ngày.

Chiếc kẹp tóc đã cũ, nhưng lời nhắc nhở về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả sẽ còn mãi với thời gian.