Chiếc khăn tay mẹ gửi theo

Trong chiếc ba lô của người lính Vũ Đực Chất ngày rời quê, ngoài bộ quân phục, ít đồ dùng cá nhân và nắm cơm mẹ gói, còn có một vật rất nhỏ mà ông giữ bên mình suốt những năm tháng chiến tranh: chiếc khăn tay mẹ gửi theo.

Đó là chiếc khăn vải nâu, đã cũ nhưng được giặt sạch và gấp vuông vắn.

Mẹ đưa cho ông vào buổi sáng chuyến xe chở tân binh chuẩn bị rời làng.

Bà không nói nhiều.

Chỉ đặt chiếc khăn vào tay con rồi dặn:

“Để lau mồ hôi. Khi nhớ nhà thì nhìn nó.”

Chất cười:

“Khăn này cũ rồi mẹ.”

Mẹ đáp:

“Cũ nhưng sạch.”

Rồi bà quay mặt đi.

Có lẽ bà không muốn con nhìn thấy nước mắt.

Chất gấp chiếc khăn lại, bỏ vào túi áo.

Khi chiếc xe rời khỏi gốc đa đầu làng, ông lấy nó ra một lần.

Chiếc khăn có mùi nắng và mùi khói bếp quen thuộc.

Ông đưa lên gần mặt, rồi nhanh chóng gấp lại.

Không phải vì khăn đẹp.

Mà vì đó là thứ gần nhất với mẹ mà ông có thể mang theo.

Những ngày đầu huấn luyện, chiếc khăn trở thành vật bất ly thân.

Sau giờ thao trường, ông dùng nó lau mồ hôi.

Những hôm trời mưa, ông lấy khăn lau mặt.

Khi giặt xong, ông phơi thật cẩn thận rồi gấp lại.

Hòa thấy vậy trêu:

“Ông giữ cái khăn kỹ hơn giữ quân trang.”

Chất cười:

“Cái này mẹ tôi cho.”

Hòa nghe xong không trêu nữa.

Anh cũng có một món đồ mẹ gửi theo.

Hai người chỉ nhìn nhau rồi tiếp tục công việc.

Trong những đêm xa quê, chiếc khăn thường được ông đặt dưới đầu hoặc để trong túi áo.

Mỗi lần nhớ nhà, ông lại lấy ra nhìn.

Có khi chỉ là một mảnh vải nâu nhỏ.

Nhưng trong đó có cả mái nhà, bếp lửa, hàng cau và dáng mẹ đứng dưới gốc đa.

Một lần hành quân, trời mưa rất lớn.

Ba lô của Chất bị ướt.

Nhiều thứ bên trong phải mang ra hong.

Ông lấy chiếc khăn mẹ gửi, thấy vẫn còn nguyên.

Ông cẩn thận giặt lại, phơi trên một cành cây rồi ngồi chờ.

Hòa hỏi:

“Khăn rách chưa?”

“Chưa.”

“Giữ được bao lâu rồi?”

“Không biết.”

Chất cười:

“Bao giờ rách hẳn mới thôi.”

Nhưng ông không biết rằng chiếc khăn ấy sẽ đi cùng mình qua nhiều năm tháng.

Có lần đơn vị phải di chuyển gấp, ông nhét vội chiếc khăn vào túi áo.

Có lần sau một trận mưa rừng, ông dùng nó lau mặt cho một người đồng đội bị kiệt sức.

Người đồng đội nhìn chiếc khăn rồi hỏi:

“Của mẹ gửi à?”

Chất gật đầu.

“Vậy mà ông đem cho tôi dùng?”

Chất cười:

“Đồng đội cũng như người nhà.”

Câu chuyện nhỏ ấy về sau thường được anh em nhắc lại.

Chiếc khăn mẹ gửi không còn chỉ là vật riêng của Chất.

Nó trở thành một phần ký ức về tình đồng đội.

Nhiều năm sau chiến tranh, chiếc khăn đã bạc màu, sờn ở các mép.

Có một góc được khâu lại bằng chỉ trắng.

Chất vẫn giữ.

Tôi hỏi:

“Vì sao một chiếc khăn nhỏ như vậy mà cụ giữ lâu đến thế?”

Ông trả lời:

“Vì mẹ tôi không còn nữa.”

Ông im lặng một lúc rồi nói:

“Chiếc khăn này là thứ cuối cùng mẹ đưa tận tay tôi trước khi tôi đi.”

Ông mở chiếc hộp gỗ cũ, lấy khăn ra.

Đặt lên lòng bàn tay, ông vuốt nhẹ từng nếp gấp.

Mảnh vải đã cũ đến mức gần như không còn giữ được màu ban đầu.

Nhưng đối với ông, nó vẫn nguyên vẹn như buổi sáng năm nào.

Ông nói:

“Ngày ấy mẹ bảo khi nhớ nhà thì nhìn nó. Tôi đã làm đúng như thế.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng những kỷ vật chiến tranh đôi khi không có giá trị vật chất.

Một chiếc khăn tay.

Một lá thư.

Một chiếc áo vá.

Một nắm cơm gói vội.

Nhưng mỗi vật nhỏ đều chứa đựng một phần đời của người đã mang nó đi qua chiến tranh.

Chiếc khăn tay mẹ gửi theo vì thế không chỉ là câu chuyện về một món quà của người mẹ dành cho con trai trước ngày nhập ngũ.

Đó là sợi dây nối người lính với quê nhà.

Mỗi khi chạm vào chiếc khăn, người lính trẻ lại nhớ rằng ở phía sau mình có một mái nhà đang đợi, có một người mẹ mong con bình an trở về.

Và có lẽ, trong những năm tháng xa quê dài đằng đẵng, chiếc khăn nhỏ bé ấy đã làm được điều mà không một lời nói nào có thể làm được:

giữ quê nhà ở lại bên người lính.