“Chiếc lư hương làm ám hiệu – câu chuyện về người mẹ Anh hùng giữa vùng lửa Quảng Nam”

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Quảng Nam là một trong những chiến trường ác liệt của Khu 5. Ở vùng Duy Xuyên, người dân vừa sản xuất, vừa xây dựng cơ sở cách mạng, che chở cán bộ và bộ đội. Mẹ Văn Thị Thừa, sinh năm 1915, quê xã Duy An, huyện Duy Xuyên, Quảng Nam, là một trong những người mẹ tiêu biểu của vùng đất này. Mẹ đặc biệt ở chỗ vừa được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, vừa được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Báo Đại biểu Nhân dân ghi nhận Mẹ có chồng và 4 người con là liệt sĩ.

Người mẹ giữa vùng chiến sự

Gia đình Mẹ Văn Thị Thừa sinh sống tại khu vực nay thuộc Nam Phước, Duy Xuyên, Quảng Nam. Trong những năm chiến tranh, nhà Mẹ nằm gần cánh đồng, sát bờ sông Phước Mỹ. Đây là địa bàn có vị trí thuận lợi cho cán bộ, du kích và bộ đội di chuyển, ẩn náu.

Chiến tranh khiến cuộc sống của người dân nơi đây luôn ở trong tình trạng căng thẳng. Ban ngày có thể là những hoạt động sản xuất bình thường, nhưng khi quân địch tổ chức càn quét, lùng sục, những căn nhà, bờ tre, bờ ruộng và dòng sông đều có thể trở thành nơi trú ẩn hoặc đường thoát của lực lượng cách mạng.

Trong hoàn cảnh ấy, Mẹ Thừa đã lựa chọn một cách làm rất đặc biệt: dùng chính chiếc lư hương và nén hương để làm tín hiệu cảnh báo cho cán bộ, du kích. Báo Thanh Niên cho biết nhà Mẹ nằm gần nơi bộ đội ẩn nấp và di chuyển trong, sau Chiến dịch Mậu Thân 1968. Khi phát hiện địch càn quét, Mẹ đốt hương theo quy ước để báo hiệu tình hình.

Chiếc lư hương – “hệ thống báo động” giữa lòng địch

Cách làm của Mẹ rất đơn giản nhưng hiệu quả.

Khi tình hình yên ổn, Mẹ không đốt hương. Nếu phát hiện địch xuất hiện với lực lượng nhỏ, Mẹ đốt một lượng hương nhất định; khi địch đi đông hoặc tình hình đặc biệt nguy hiểm, số hương được đốt nhiều hơn. Những người đang ẩn náu hoặc hoạt động quanh khu vực có thể căn cứ vào tín hiệu ấy để chủ động tránh né.

Báo Thanh Niên gọi đây là câu chuyện về “Kỷ vật của mẹ: Chiếc lư hương và cây đèn dầu làm ám hiệu”, qua đó cho thấy sự mưu trí của Mẹ trong việc bảo vệ cán bộ, du kích.

Điều đáng nói là phương thức này không cần tiếng súng, không cần liên lạc bằng điện thoại hay giấy tờ. Trong điều kiện địch kiểm soát gắt gao, một tín hiệu bình thường trong đời sống tâm linh của người dân lại trở thành một phương tiện liên lạc bí mật.

Đó chính là nét đặc biệt trong nghệ thuật chiến tranh nhân dân: biến những vật dụng quen thuộc thành phương tiện phục vụ nhiệm vụ cách mạng.

Sau Mậu Thân 1968 – cuộc chiến tiếp tục

Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là một dấu mốc lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Sau chiến dịch, chiến trường Quảng Nam tiếp tục diễn ra những cuộc càn quét, truy kích và đấu tranh quyết liệt.

Trong thời gian này, khu vực nhà Mẹ Thừa vẫn là địa bàn mà cán bộ, du kích có thể tìm đến để ẩn náu hoặc di chuyển. Những tín hiệu bằng hương của Mẹ trở nên đặc biệt có giá trị trong những thời điểm quân địch tổ chức lùng sục.

Điều này cũng giải thích vì sao đóng góp của Mẹ không thể chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một người mẹ có con hy sinh. Mẹ còn trực tiếp tham gia vào hoạt động bảo vệ lực lượng cách mạng, sử dụng sự hiểu biết địa bàn, khả năng quan sát và sự mưu trí của mình để hỗ trợ chiến đấu. Đây là cơ sở quan trọng để Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Báo Quân khu 7 và Cổng thông tin điện tử Đà Nẵng đều xác nhận Mẹ Văn Thị Thừa thuộc số những người vừa là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, vừa là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Năm 1967 – ba vành khăn tang cùng lúc

Đằng sau những đóng góp thầm lặng ấy là một mất mát vô cùng lớn.

Năm 1967, Mẹ Thừa cùng lúc nhận tin chồng là Nguyễn Thừa và hai người con trai là Nguyễn Thứ, Nguyễn Y hy sinh trong một trận chiến ác liệt tại khu vực lân cận huyện Quế Sơn. Báo Thanh Niên ghi nhận đây là năm Mẹ phải chịu ba cái tang trong cùng một thời điểm.

Có thể hình dung nỗi đau ấy đối với một người mẹ: trong khi cuộc chiến ngoài kia vẫn tiếp diễn, trong căn nhà nhỏ của Mẹ lại cùng lúc xuất hiện ba khoảng trống không thể lấp đầy.

Nhưng chiến tranh chưa dừng lại.

Một năm sau, năm 1968, hai người con trai khác là Nguyễn Nuôi và Nguyễn Yên tiếp tục hy sinh. Như vậy, chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn, Mẹ phải chịu mất mát của chồng và bốn người con.

Đây cũng chính là thời điểm đất nước bước vào giai đoạn chiến tranh đặc biệt quyết liệt, gắn với Mậu Thân 1968.

Người mẹ biến đau thương thành lòng kiên cường

Điều làm nên phẩm chất Anh hùng của Mẹ Văn Thị Thừa không chỉ nằm ở số người thân đã hy sinh, mà còn ở cách Mẹ tiếp tục sống và hoạt động sau những mất mát ấy.

Mẹ vẫn bảo vệ cơ sở, vẫn cảnh giới địch, vẫn tìm cách giúp cán bộ và du kích tránh các cuộc càn quét. Chiếc lư hương trong nhà từ một vật dụng bình thường đã trở thành biểu tượng cho sự mưu trí của Mẹ.

Nhìn dưới góc độ quân sự, những tín hiệu ấy góp phần cung cấp thông tin cảnh báo sớm cho lực lượng cách mạng. Trong chiến tranh, thông tin có thể quyết định sự sống còn của một đơn vị hoặc một cơ sở. Một vài phút cảnh báo đôi khi đủ để cán bộ rời khỏi nơi nguy hiểm, tránh một cuộc đụng độ không cần thiết.

Vì thế, câu chuyện của Mẹ cho thấy chiến tranh không chỉ được quyết định bằng những trận đánh lớn. Những hoạt động âm thầm của nhân dân tại cơ sở cũng là một bộ phận của sức mạnh chiến đấu.