Chiếc lược và lọn tóc Trường Sơn

Trong số các cựu nữ bộ đội Trường Sơn của đoàn CCB Bộ đội Trường Sơn tỉnh Ninh Bình lên trao tặng hiện vật cho Bảo tàng Hậu cần, chúng tôi vô cùng ấn tượng với tác phong khỏe khoắn, nhanh nhẹn, hoạt bát của một nữ cựu chiến binh. Chị là Trần Thị Bình, nguyên chiến sĩ quân y Tiểu đoàn huấn luyện, Sư đoàn 472, Đoàn 559.

Những kỷ vật chị trao tặng, có một kỷ vật gây cho chúng tôi sự tò mò, thích thú chính là chiếc lược màu trắng, được tạo hình giống chiếc máy bay do sử dụng nhiều nên lược bị gãy mất hai răng. Lược có chiều dài 14,4cm; rộng 2,5cm; trên thân lược được khắc chạm hoa văn hình rích rắc được làm từ mảnh xác máy bay Mỹ với độ tinh xảo cao, chứng tỏ người làm ra chiếc lược phải rất khéo tay. Hỏi chuyện, chị cho biết: Chiếc lược là kỷ niệm đẹp về tình đồng chí, đồng đội. Chị luôn nâng niu chiếc lược như một báu vật và cùng với lọn tóc kỷ niệm của mình, chị gói gém cẩn thận và cất trong chiếc ba lô - hành trang của người lính Trường Sơn trong suốt những năm tháng công tác tại Đoàn 559 trên đất bạn Lào.

Chị Trần Thị Bình sinh ngày 10-1-1957 trong một gia đình tại xã Sơn Thành, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Trong không khí sục sôi cả nước đánh Mỹ, 16 tuổi đời, cao 1m50, nặng 36kg, cô bé Bình đã viết đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ. Trước nguyện vọng thiết tha đó, Đảng ủy xã Sơn Thành đã tổ chức họp bàn và nhất trí cho chị Bình đi khám tuyển. Với dáng người nhỏ bé, vác súng không đặng, sức khỏe không đủ tiêu chuẩn nhập ngũ nhưng chị vẫn cứ “gan lì” nhất quyết xin đi. Cuối cùng, chị là một trong bốn chị trong xã trúng tuyển trong số 50 chị em đi khám tuyển.

Ngày 27-8-1973, Trần Thị Bình chia tay gia đình, người thân lên đường nhập ngũ. Ngày 15-10-1973, chuyến tàu quân sự đưa tân binh Trần Thị Bình vào Nghệ An, rồi Hà Tĩnh, tiếp đến là Quảng Bình và sang đất bạn Lào. Trên đường hành quân sang Lào, chị bị ốm và nằm điều trị tại trạm xá quân y Đường 23. Thấy đồng đội hành quân, chị vô cùng sốt ruột, tự nhủ là phải làm sao cho mình nhanh khỏe để tiếp tục thực hiện ước mơ của mình. Sau chị được biên chế về làm chiến sĩ nuôi quân của Tiểu đoàn Huấn luyện, Sư đoàn 472 - Đoàn 559 (đóng quân tại huyện Mường Phìn, Sa-vẳn-na-khệt, Lào). Đến tháng 8-1974, chị học lớp y tá tại huyện Mường Noòng, Xa-vẳn-na-khệt. Kết thúc khóa học, chị được điều động về công tác tại đơn vị cũ. Tại đây, chị chuyển sang làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho cán bộ, học viên của tiểu đoàn, rồi sau đó chuyển về Đông Trường Sơn (A Sầu, A Lưới, Quảng Trị) chuẩn bị phục vụ Chiến dịch Hồ Chí Minh. Chính trong giai đoạn này, chị được đồng chí Nguyễn Hữu Thảo (quê Thanh Hóa), một cán bộ về tiểu đoàn học lớp cán bộ đại đội phó tặng chiếc lược kỷ vật. Nhận chiếc lược xinh xinh từ tay đồng đội chị vui lắm. Sau mỗi giờ làm việc, lấy vạt áo lau vội mồ hôi, chị lại lấy chiếc lược trong túi áo ra tranh thủ “làm duyên”. Chiếc lược được dùng thường xuyên, ngày càng nhẵn và bóng. Về sau, tóc rụng ngày một nhiều, chính chiếc lược đã chứng kiến những sợi tóc của chị “trút xuống”. Nói đến chuyện rụng tóc, giọng chị bỗng trùng xuống…

Nhớ những ngày mới vào quân ngũ, những chùm bồ kết rừng với mùi thơm ngai ngái đặc biệt đã trải dài bao mái tóc óng ả, ấp ủ, làm duyên. Rồi khi gội đầu ở suối thì các chị đều trải giữa dòng những suối tóc “xanh mãi dải Trường Sơn”. Nhưng ở Trường Sơn khắc nghiệt thiếu thốn trăm bề cộng với những cơn sốt rét rừng hành hạ, những mái tóc dài óng ả cứ thưa dần. Những bài thuốc dân gian chữa tóc rụng, tóc cháy được các chị rỉ tai nhau. Nhưng ở giữa chốn rừng thiêng nước độc lấy đâu ra lá bưởi, lá hương nhu, lá sả và cỏ mần trầu. Vì thế, cứ sau mỗi giờ học tập, công tác các chị chỉ còn biết giở chiếc khăn ra và gom, nhặt những sợi tóc rụng. Khi tóc đã rụng quá nhiều, chị không dám dùng lược chải đầu nữa mà chỉ dùng tay vuốt nhẹ mớ tóc lởm chởm của mình. Chị Bình trải lòng với chúng tôi: “Ngày ấy, ở cái tuổi đẹp nhất của người con gái, mái tóc của mình dài, mượt và đen óng ả. Là y tá nên khi làm chuyên môn mình đều búi gọn tóc vào bên trong chiếc mũ blu màu trắng. Mỗi khi rảnh việc, mình lại dùng chiếc lược chải đầu”. Cũng vì tiếc mái tóc đẹp ấy, chị nảy ra sáng kiến: Trong lúc tóc còn đẹp, cắt một lọn để làm kỷ niệm, sau này còn có chuyện để kể cho con, cho cháu nghe. Nghĩ là làm, chị lấy luôn chiếc kéo nhẹ nhàng cắt lọn tóc. Cùng với chiếc lược, chị bọc gọn gàng trong vuông vải và cất trong chiếc ba lô. Mỗi khi rảnh, chị lại lấy ra vuốt ve, ngắm nghía.

Đang say chuyện, giọng chị chợt nói nhỏ xuống như nói với chính mình: “Chiếc lược và lọn tóc này chính là vật đính ước với “mối tình trăm năm” của mình đấy”. Chuyện là, thời của chị, trai gái yêu nhau bao giờ cũng trao nhau vật đính ước, khi là chiếc cặp tóc, lúc lại là chiếc khăn tay… Với chị, chiếc lược và lọn tóc là kỷ vật chị yêu quý, trân trọng nhất, mà những gì quý giá nhất đều dành cho người mình yêu. Từ đó, chiếc lược và lọn tóc đã chuyển giao chủ mới. Tình yêu của chị đã đơm hoa kết trái và hai kỷ vật đã minh chứng cho tình yêu sắt son của họ. Chiến tranh kết thúc, chị chuyển ngành và anh đã đón chị về cùng chung sống dưới một mái nhà. Lúc này, tóc chị cũng dần được phục hồi, ngày càng mọc dày và dài ra, chiếc lược lại được chị sử dụng trở lại cho đến khi trao tặng cho Bảo tàng Hậu cần.