Chiếc máy ảnh
Trong khu vườn sinh thái thuộc khóm Vĩnh An, P.Vĩnh Trạch, Cà Mau (trước đây là xã Vĩnh Trạch, TP.Bạc Liêu, Bạc Liêu) có một nhà trưng bày hàng trăm bức ảnh, kỷ vật của nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Võ An Khánh. Nơi đây trở thành điểm đến không thể thiếu trong hành trình khám phá văn hóa vùng đất phương Nam. Du khách đến không chỉ để xem ảnh, mà còn để nghe câu chuyện về một con người sống trọn đời với nhiếp ảnh, với tình yêu đất nước. NSNA Võ Thị Kim Cương (68 tuổi, con gái NSNA Võ An Khánh) cho biết cha bà tên thật là Võ Nguyên Nhân, sinh năm 1936, ở vùng quê nghèo thuộc xã Ninh Quới, H.Hồng Dân (Bạc Liêu cũ), mất ngày 25.2.2023. Năm lên 3 tuổi, ông cùng gia đình về ấp Rạch Lùm, xã Khánh Hưng, H.Trần Văn Thời (Cà Mau) sinh sống, lập nghiệp. Sau Hiệp định Genève, người anh của Võ An Khánh khi đó đang giữ chức Phó bí thư Đảng ủy xã Khánh Hưng, bị giặc bắt nhưng được quân ta tổ chức giải thoát. Ngay sau đó, chúng lại lùng sục, bắt bớ người thân trong gia đình.
Để lánh nạn, Võ An Khánh lên Sài Gòn xin làm không công cho một hiệu ảnh. Sau một năm, ông chỉ làm những công việc lặt vặt, chứ không được cầm máy ảnh. Trở về Cà Mau, nhờ "học lóm", ông mở hiệu ảnh nhỏ ở chợ Bà Kẹo, H.Trần Văn Thời (cũ). Tại đây, ông vừa chụp ảnh dịch vụ, vừa chụp ảnh làm thẻ căn cước cho nhiều cán bộ cách mạng.
Cuối năm 1959, sau gần 3 năm làm hiệu ảnh, ông về xã Khánh Hưng dạy học, rồi công tác ở Ban Tuyên huấn xã. Tháng 6.1961, ông được điều về Ban Tuyên văn giáo Tỉnh ủy Cà Mau, phụ trách 3 bộ phận: tổ nhiếp ảnh, phim đèn chiếu, trang trí khánh tiết. Tháng 6.1969, ông được điều về làm Phó phòng nhiếp ảnh Khu Tây Nam bộ. Theo NSNA Võ Thị Kim Cương, suốt những năm dài kháng chiến chống Mỹ khốc liệt, với chiếc máy ảnh thô sơ, cha bà không ngại gian khổ, hy sinh để phản ánh, ghi lại những giờ phút, những khoảnh khắc "vàng" của lịch sử, góp phần làm nên chiến thắng thần kỳ của dân tộc VN.
Năm 1969, chiến tranh leo thang, ông Khánh khoác túi vải, đeo chiếc máy ảnh Liên Xô cũ kỹ, một mình len lỏi vào U Minh làm phóng viên cho Thông tấn xã Giải phóng. Suốt 15 năm cầm máy trong kháng chiến, bước chân của ông không lúc nào ngơi nghỉ. Từ rừng đước Năm Căn đến rừng tràm U Minh, rồi Chi khu Đầm Dơi, Trần Văn Thời, Cái Nước... những bức ảnh đều gắn với một thời điểm, một sự kiện đáng nhớ của lịch sử. Với ông, mỗi tấm ảnh là một chứng tích của kháng chiến miền Nam. Có những lúc, ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ trong gang tấc, nhưng bom đạn không làm tắt được ngọn lửa nhiệt huyết, yêu nghề, yêu quê hương trong con người NSNA Võ An Khánh.
