Chiếc máy gạt bị hất tung và người lái máy trở về từ cửa tử

Năm 17 tuổi, Đặng Xuân Tiết tình nguyện tham gia ngành giao thông.

Đó là một lựa chọn rất sớm của một chàng trai trẻ. Sau khi được đào tạo lái máy cấp tốc, ông được đưa vào tổ máy gạt của Uông Xuân Lý, lực lượng cơ giới từng bám trụ tại Ngã ba Đồng Lộc. Tổ máy có 9 người và 4 máy; Tiết cùng Võ Xuân Thành được phân công chung một máy. Người điều khiển, người dò đường, thay nhau hỗ trợ giữa một chiến trường mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể trả giá bằng tính mạng.

Công việc của họ nghe có vẻ rất quen thuộc với thời bình: san đường, gạt đất, lấp hố bom.

Nhưng ở Đồng Lộc, chiếc máy gạt không chỉ là một phương tiện thi công.

Nó phải hoạt động giữa những hố bom mới.

Giữa những đoạn đường vừa được khắc phục.

Giữa những quả bom chưa nổ có thể nằm ngay dưới bánh xích.

Vì vậy, mỗi lần đưa máy ra mặt đường cũng là một lần người lái máy bước vào vùng nguy hiểm.

Người lái máy và người dò đường

Đặng Xuân Tiết nhớ rằng ông và Võ Xuân Thành gắn với nhau như hình với bóng.

Một người điều khiển máy.

Một người quan sát, dò đường.

Cả hai phối hợp để chiếc máy có thể làm việc trong điều kiện mặt đường liên tục thay đổi vì bom đạn.

Đó là một cách làm rất thực tế.

Người lái máy phải tập trung vào cần điều khiển, hướng di chuyển và khối lượng đất đá phía trước.

Người dò đường phải quan sát mặt đường, các hố bom và những dấu hiệu bất thường để cảnh báo.

Một người tin vào đôi mắt của người kia.

Một người trao mạng sống mình cho người đồng đội.

Chính vì vậy, tình đồng đội của những người lái máy gạt ở Đồng Lộc được xây dựng không phải bằng những lời nói lớn lao, mà bằng những giờ phút cùng ngồi trên một cỗ máy, cùng nhìn về một con đường và cùng hiểu rằng chỉ cần một người sơ suất thì cả hai đều có thể không trở về.

Khoảnh khắc ở chân cầu Tùng Cốc

Một trong những ký ức ám ảnh nhất của Đặng Xuân Tiết xảy ra tại chân cầu Tùng Cốc.

Hôm ấy, ông và Võ Xuân Thành đang điều khiển máy làm nhiệm vụ san ủi mặt đường để chuẩn bị đón đoàn cán bộ Bộ Quốc phòng đi thị sát chiến trường. Mặt đường cần được khẩn trương khôi phục để bảo đảm cho đoàn xe và các lực lượng đi qua.

Công việc đang diễn ra thì tai họa bất ngờ ập đến.

Một quả bom còn sót lại phát nổ.

Không có nhiều thời gian để phản ứng.

Sức nổ hất tung chiếc máy gạt.

Theo lời kể của ông Tiết, chiếc máy bị biến thành một đống sắt vụn; hai chiến sĩ quân đội hy sinh, còn ông và Võ Xuân Thành bị thương nhiều nơi. Ông Tiết bị thương ở vùng hàm, còn ông Thành bị thương ở đầu và lưng.

Khoảnh khắc ấy cho thấy một sự thật khắc nghiệt của Đồng Lộc:

Bom nguy hiểm không chỉ khi vừa được thả xuống.

Một quả bom nằm im tưởng như đã quên từ lâu vẫn có thể bất ngờ cướp đi sinh mạng con người.

Sau tiếng nổ

Với những người ở chiến trường, điều kinh khủng nhất sau một trận bom không chỉ là đau đớn.

Đó còn là việc nhìn thấy đồng đội không còn nữa.

Trong chốc lát, công việc san đường biến thành công việc cứu người.

Những người còn sống phải tìm kiếm người bị thương, xác định vị trí người hy sinh, rồi nhanh chóng khắc phục tuyến đường.

Đặng Xuân Tiết và Võ Xuân Thành được đưa đi cấp cứu.

Nhưng ký ức về chiếc máy gạt bị phá hủy và đồng đội hy sinh không bao giờ biến mất.

Nhiều năm sau, ông vẫn nhớ rất rõ biến cố ấy.

Không chỉ vì bản thân bị thương.

Mà bởi đó là thời điểm ông hiểu sâu sắc rằng người lái máy trên tuyến lửa cũng đang ở ngay giữa chiến trường.

Một công việc âm thầm nhưng có ý nghĩa đặc biệt

Câu chuyện về Đặng Xuân Tiết cũng giúp chúng ta nhìn Ngã ba Đồng Lộc từ góc độ của lực lượng cơ giới.

Người ta thường nhắc đến những cô gái TNXP, những người phá bom, những chiến sĩ cảnh sát giao thông.

Nhưng để con đường thật sự hoạt động, còn cần những người đưa máy đến san từng mét đất.

Máy gạt phải mở đường.

Phải đẩy đất khỏi hố bom.

Phải san mặt đường.

Phải khơi lối cho xe.

Đó là một mắt xích không thể thiếu trong cả hệ thống bảo đảm giao thông.

Và người ngồi trong buồng máy phải làm việc trong một điều kiện mà chỉ riêng việc khởi động máy cũng đã có thể là một sự đánh cược.

Sau chiến tranh, ký ức vẫn còn nguyên

Đặng Xuân Tiết sống sót trở về sau những năm tháng ấy.

Nhưng những vết thương và ký ức vẫn ở lại.

Báo Hà Tĩnh từng ghi nhận rằng nhiều năm sau, ông vẫn làm việc mưu sinh trong hoàn cảnh còn nhiều khó khăn; những ký ức về tổ máy gạt và quãng đời trai trẻ ở Đồng Lộc thì vẫn nguyên vẹn.

Điều đó khiến câu chuyện của ông trở nên đặc biệt.

Ông không kể về một chiến công xa xôi.

Ông kể về một ngày làm việc.

Một chiếc máy.

Một người đồng đội.

Một quả bom còn sót lại.

Và một khoảnh khắc mà sự sống được tính bằng từng giây.

Lời kết

Câu chuyện của Đặng Xuân Tiết nhắc chúng ta rằng huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc được làm nên bởi rất nhiều con người mà tên tuổi không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những trang sử phổ biến.

Có những người ngồi trên máy gạt.

Có người đi bộ dò đường.

Có người đứng cảnh giới.

Có người phá bom.

Có người san từng lớp đất để trả lại mặt đường cho đoàn xe.

Đặng Xuân Tiết và Võ Xuân Thành từng cùng nhau đi qua những ngày như thế. Rồi một quả bom bất ngờ biến chiếc máy gạt thành đống sắt vụn và cướp đi những người đồng đội ngay trước mắt họ.

Điều đáng nhớ không chỉ là họ đã sống sót như thế nào, mà là sau mỗi lần đối mặt với cửa tử, họ vẫn trở lại với công việc giữ đường.

Bởi ở Đồng Lộc năm ấy, một chiếc máy gạt hoạt động giữa bom đạn cũng chính là một lời khẳng định:

Đường còn phải đi, xe còn phải chạy, và tuổi trẻ của họ phải đứng vào nơi nguy hiểm nhất để con đường của Tổ quốc không bị đứt.