Chiếc mũ cối trở về từ nước Mỹ
Ngày 14-1-2015, một nhóm người Mỹ thuộc tổ chức từ thiện có tên gọi Development of Vietnam Endeavor Fund (D.O.V.E) (Quỹ Nỗ lực phát triển Việt Nam) đã tìm về gia đình liệt sĩ Bùi Đức Hưng ở xã Hương Nộn, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ để trao lại chiếc mũ cối của liệt sĩ được một cựu binh Mỹ tên là Giôn Oát (John Wast) cất giữ suốt 47 năm qua.
Chiếc mũ cối được đặt trang trọng trên bàn thờ cùng với di ảnh của liệt sĩ Bùi Đức Hưng khiến ai nhìn thấy cũng bùi ngùi xúc động. Vết tích của cuộc chiến tranh khốc liệt hiện rõ trên vành mũ. Nhìn vào hiện vật quý giá ấy, ai cũng như thấy bóng dáng kiên cường, dũng cảm của người chiến sĩ đang hăng hái chiến đấu ngoài chiến trường… để rồi, trong phút chốc “gục trên súng mũ bỏ quên đời”.Nén xúc động, ông Bùi Đức Dục-cháu họ liệt sĩ Bùi Đức Hưng kể lại: “Trước khi nhận lại chiếc mũ cối của chú Hưng, gia đình chúng tôi nhận được thư của Giôn Oát-một cựu binh người Mỹ. Trong thư, Giôn Oát nói rằng: Vào cuối tháng 8-1968, ông và chú Hưng giáp mặt trong một trận chiến đấu tại Đức Lập, tỉnh Quảng Đức (nay là tỉnh Đắc Lắc). Chú Hưng đã hy sinh sau 3 ngày kiên cường chiến đấu. Sau trận đánh, Trung sĩ Giôn Oát đã giúp di dời một số thi thể ra khỏi trận địa. Ông để ý thấy có một chiếc mũ cối của quân đội Bắc Việt màu xanh thẫm nằm trên cát và quyết định cất giữ nó như là kỷ vật về thời gian ở Việt Nam”.
Giôn Oát sinh ra ở Tô-lê-đô (Mỹ), sau này giải ngũ, ông trở lại quê nhà cùng với kỷ vật về trận đánh tại Đức Lập. Thời gian trôi qua, Giôn Oát ngày càng tò mò về chiếc mũ cối, day dứt với dòng chữ và hình ảnh khắc bên trong vành mũ: Bùi Đức Hưng, bên cạnh là cây cọ và một chú chim bồ câu đang sải rộng cánh bay. Cho đến tháng 10-2012, Giôn Oát đã liên lạc với Quỹ D.O.V.E, một tổ chức nhân đạo có trụ sở ở Tô-lê-đô. Tên và lô-gô của quỹ xuất phát từ chữ “dove” (chim bồ câu), biểu tượng hòa bình quốc tế. Sau những cuộc trao đổi, Giôn Oát nói rằng, nếu các đại diện của quỹ có thể xác định được thân nhân Bùi Đức Hưng ở Việt Nam, ông sẽ gửi trả lại chiếc mũ cối ấy cho gia đình.
Vài tuần sau đó, thành viên sáng lập Quỹ D.O.V.E, ông Do Nguyễn, một người Việt sang Mỹ từ năm 1974, đã xác định được thân nhân của Bùi Đức Hưng tại tỉnh Phú Thọ. Sau nhiều cuộc điện thoại và email, Do Nguyễn đến TP Hồ Chí Minh vào tháng 1-2013 để gặp Thượng tá Nguyễn Thị Tiến, nguyên Phó giám đốc Bảo tàng Quân khu 4-một người có tâm huyết sưu tầm hiện vật chiến tranh ở Việt Nam và tích cực tham gia thông tin tìm mộ liệt sĩ. Thời gian sau, bằng nghiệp vụ của mình, Thượng tá Nguyễn Thị Tiến đã liên hệ với gia đình liệt sĩ và cùng với nhóm người Mỹ thuộc tổ chức D.O.V.E trao lại chiếc mũ cối cho gia đình.Vậy là chiếc mũ cối trở về từ nước Mỹ sau 47 năm xa cách chủ nhân của nó. Những người lính bên kia chiến tuyến đã hiểu rõ về mất mát, đau thương do chiến tranh gây ra, trân trọng giá trị đích thực của hòa bình và cảm nhận được sự thân thiện, sẵn lòng khép lại quá khứ của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, khi đọc những dòng thông tin trên giấy báo tử cùng với tâm nguyện của gia đình, chúng tôi không khỏi trăn trở trước sự hy sinh anh dũng của liệt sĩ Bùi Đức Hưng.
Đồng chí Bùi Đức Hưng sinh năm 1940, trong một gia đình nghèo ở xã Hương Nộn, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Ông mồ côi cả cha lẫn mẹ khi vừa tròn 6 tuổi. Năm 20 tuổi, ông kết hôn với bà Bùi Thị Nhật, người cùng làng. Sau khi sinh con gái đầu lòng, ông thoát ly đi làm công nhân ở Nông trường Tam Thắng, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. Tại đây, Bùi Đức Hưng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Tháng 4-1967, ông làm đơn tình nguyện nhập ngũ.
Bà Bùi Thị Chất (81 tuổi) là chị họ của liệt sĩ Bùi Đức Hưng kể lại: “Chú ấy là con trai duy nhất trong gia đình nên mọi người gặng hỏi, tại sao lại đăng ký nhập ngũ thì chú ấy chỉ nhỏ nhẹ trả lời: Cả nước đi chiến đấu, mình ở nhà sao được”. Còn ông Bùi Đức Dục thì đỏ hoe mắt khi nhắc tới ngày Bùi Đức Hưng báo tin đi bộ đội: “Chú bất ngờ về chào mọi người, ở với vợ con được một đêm rồi hôm sau đi B luôn”.
Một năm sau, gia đình nhận được giấy báo tử của liệt sĩ Bùi Đức Hưng. Lúc này, con gái liệt sĩ cũng vừa qua đời vì bệnh nặng khi mới lên 10 tuổi. Điều đáng tiếc là trong giấy báo tử chỉ ghi: Bùi Đức Hưng, nhập ngũ tháng 4-1967; cấp bậc: Trung sĩ; chức vụ: Tiểu đội phó; đơn vị: c7d8KT, hy sinh ngày 25-8-1968 tại Mặt trận phía Nam.
