Chiếc mũ nan ở lại
Nếu một ngày được đứng trước một hiện vật đã đi qua chiến tranh, có lẽ em sẽ không khỏi tò mò: nó đã từng ở đâu, đã chứng kiến những gì và người từng sử dụng nó là ai? Tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam có một chiếc mũ nan giản dị của Anh hùng, liệt sĩ Trần Can. Chiếc mũ không có vẻ ngoài đặc biệt, nhưng nó đã cùng người chiến sĩ trẻ đi qua những trận đánh ác liệt nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ và trở thành một chứng nhân lặng lẽ của lịch sử.
Trần Can sinh năm 1931 tại xã Sơn Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Tháng 1/1951, khi vừa tròn 20 tuổi, ông nhập ngũ vào Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Từ khi còn trẻ, Trần Can đã có mong muốn được vào bộ đội. Ông từng ba lần tình nguyện nhập ngũ nhưng vì sức khỏe yếu nên chưa được chấp nhận; đến lần thứ tư, mong muốn ấy mới trở thành hiện thực.
Chiếc mũ nan ông mang theo khi ấy rất đơn sơ, được làm từ tre và phủ vải. Nó dùng để che nắng, che mưa trong quá trình huấn luyện và chiến đấu. Nhưng rồi chiếc mũ ấy đã cùng Trần Can bước vào những trận đánh khốc liệt tại Điện Biên Phủ. Trong trận đánh cứ điểm Him Lam, ông chỉ huy tiểu đội tiến công, vượt qua nhiều công sự và hỏa điểm của địch. Sau khi đánh chiếm hầm chỉ huy, Trần Can là người đầu tiên cắm lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” lên nóc hầm chỉ huy cứ điểm Him Lam.
Nhưng câu chuyện về Trần Can chưa dừng lại ở Him Lam. Tại điểm cao 507, cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Ông cùng đồng đội nhiều lần đánh bật các đợt phản kích của quân Pháp để giữ vững trận địa. Có lúc cán bộ đại đội bị thương vong, bản thân Trần Can cũng bị thương nhưng ông vẫn tiếp tục chỉ huy chiến đấu. Đến sáng 7/5/1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ đang đi đến những giờ phút cuối cùng, Trần Can hy sinh khi chỉ huy bộ đội tiến về phía sở chỉ huy của tướng De Castries. Ông ra đi khi mới 24 tuổi.
Sau khi Trần Can hy sinh, đồng đội đã giữ lại chiếc mũ nan của ông như một kỷ vật chiến trường. Chiếc mũ đã thấm mồ hôi, mưa nắng và cả máu của người chiến sĩ. Hôm nay, nó vẫn được lưu giữ như một hiện vật gốc của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nhìn chiếc mũ nhỏ bé ấy, em cảm nhận lịch sử bỗng trở nên gần gũi hơn. Không còn là những con số hay những trang sách khô khan, mà là hình ảnh một người lính trẻ đội chiếc mũ tre, bước vào trận chiến và không trở về.
Điều khiến em xúc động nhất là Trần Can đã hy sinh ngay trong ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ. Ông đã đi gần như trọn vẹn chiến dịch nhưng không kịp nhìn thấy giây phút chiến thắng cuối cùng. Có lẽ đó là một trong những mất mát lớn nhất của chiến tranh: có những người đã chiến đấu để mở đường cho chiến thắng nhưng lại không được tận mắt chứng kiến ngày đất nước giành thắng lợi.
Hơn bảy mươi năm đã trôi qua, chiếc mũ nan vẫn còn đó, còn người chiến sĩ trẻ Trần Can đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc. Em nghĩ, mỗi lần chúng ta kể lại câu chuyện về ông cũng là một lần nhắc nhớ về hàng triệu con người đã sống và chiến đấu trong những năm tháng gian khổ ấy. Họ không phải những con người xa lạ trong sách vở, mà từng là những thanh niên có tuổi trẻ, có gia đình và có những ước mơ riêng.
Chiếc mũ nan có thể đã cũ, tre có thể đã đổi màu theo thời gian, nhưng câu chuyện về người chiến sĩ đã đội nó thì không cũ. Nó nhắc thế hệ hôm nay rằng hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống bình yên là tuổi trẻ của những người như Trần Can – những con người đã đi qua “thời hoa lửa”, để rồi có người trở về, có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Và chiếc mũ nan ấy, lặng lẽ ở lại, kể cho chúng ta nghe câu chuyện về một người lính trẻ đã sống và chiến đấu trọn vẹn cho Tổ quốc.
