Chiếc nón lá bạc màu

Chiếc nón lá bạc màu

(Nhân vật: Bà Hà Thị Gấm)

Trong góc nhỏ của căn nhà sàn ở Khả Cửu, bà Hà Thị Gấm, sinh năm 1952, vẫn cẩn thận treo một chiếc nón lá đã bạc màu. Chiếc nón không còn nguyên vẹn, vành đã sờn, nhiều chỗ được khâu lại bằng những sợi cước mảnh. Với người khác, đó chỉ là một vật cũ kỹ. Nhưng với bà Gấm, đó là kỷ vật của một thời tuổi trẻ gắn với những năm tháng hậu phương phục vụ kháng chiến.

Năm ấy, bà mới ngoài hai mươi tuổi. Trong bản, lớp thanh niên trai tráng lần lượt lên đường nhập ngũ. Những người ở lại, trong đó có bà, cùng nhau gánh vác công việc sản xuất, tham gia dân công, chuẩn bị lương thực và chăm lo cho gia đình có người thân ngoài mặt trận.

Sáng nào cũng vậy, bà đội chiếc nón lá, mang theo chiếc gùi tre lên nương từ lúc mặt trời chưa mọc. Mùa lúa, bà gặt đến khi chiều muộn. Mùa sắn, mùa ngô, bà lại cùng bà con thu hoạch để góp từng hạt lương thực cho tiền tuyến.

Chiếc nón lá theo bà qua biết bao mùa mưa nắng.

Có những hôm mưa rừng đổ xuống bất ngờ, nước chảy thành dòng trên vành nón. Có những trưa hè nắng gắt, chiếc nón che cho bà khỏi cái nắng bỏng rát giữa nương đồi.

Một lần, trên đường mang gạo đến điểm tập kết của xã, bà gặp một cụ già đang gùi bó củi rất nặng. Không ngần ngại, bà đặt gùi gạo xuống, đỡ giúp cụ một đoạn đường rồi mới tiếp tục công việc của mình.

Người đi cùng hỏi:

"Gấm, việc của mình còn nhiều, sao vẫn dừng lại?"

Bà chỉ cười:

"Ai cũng đang góp sức cho đất nước. Giúp nhau một chút thì đường sẽ bớt dài."

Những lời mộc mạc ấy đã trở thành cách sống của bà suốt cả cuộc đời.

Chiến tranh kết thúc, quê hương dần đổi mới. Bà Hà Thị Gấm vẫn giữ thói quen lao động cần cù, nuôi dạy con cháu nên người.

Ngày căn nhà sàn được sửa lại, con cháu định thay chiếc nón cũ bằng một chiếc mới.

Bà nhẹ nhàng ngăn lại.

Bà lấy chiếc nón xuống, vuốt ve từng đường khâu rồi nói:

"Chiếc nón này đã cùng bà đi qua những năm tháng gian khó. Nó che mưa, che nắng, theo bà lên nương, xuống suối và trong những chuyến góp gạo cho bộ đội. Bạc màu vì thời gian, nhưng kỷ niệm thì không bao giờ phai."

Mỗi dịp con cháu quây quần, bà lại kể câu chuyện về chiếc nón lá.

Bà không kể để nói về sự vất vả của mình, mà để các cháu hiểu rằng hòa bình hôm nay được xây dựng từ biết bao việc làm bình dị của những người dân nơi hậu phương.

Bà thường dặn:

"Các con không cần làm những điều lớn lao. Chỉ cần sống chăm chỉ, biết yêu thương, biết giúp đỡ mọi người và có trách nhiệm với quê hương, thế là đã tiếp nối truyền thống của cha ông."

Chiếc nón lá bạc màu vẫn lặng lẽ treo trên vách nhà, như một chứng nhân của thời hoa lửa.

Nó không chỉ che mưa che nắng cho một người phụ nữ Mường năm xưa, mà còn lưu giữ hình ảnh của biết bao người mẹ, người chị nơi hậu phương đã âm thầm góp sức cho đất nước bằng những việc làm giản dị mà cao đẹp.

Thông điệp: Có những kỷ vật không mang giá trị vật chất, nhưng chứa đựng cả một thời thanh xuân và lòng yêu nước. Chiếc nón lá bạc màu là biểu tượng của sự cần cù, đức hy sinh và tinh thần cống hiến thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng hoa lửa.