Chiếc Nón Lá Treo Trên Vách

Tựa đề: Chiếc Nón Lá Treo Trên Vách

Năm 1971, trong một căn nhà nhỏ lợp mái ngói, trên vách gỗ có treo một chiếc nón lá đã cũ. Nón không còn mới, vành có chỗ sờn nhẹ, quai nón đã thay một lần bằng sợi dây vải đơn sơ.

Nhưng nó vẫn được treo ở đó, ngay ngắn.

Không ai dám bỏ đi.

Mai là người thường nhìn chiếc nón ấy lâu nhất.

Mỗi sáng thức dậy, việc đầu tiên cô làm không phải là bước ra sân, mà là ngẩng lên nhìn nó.

“Cái nón cũ rồi, sao không đổi cái mới?” hàng xóm hỏi.

Mai chỉ cười:
“Cái này vẫn còn dùng được.”

Không ai hỏi thêm.

Năm 1972, làng có nhiều đợt di chuyển tạm thời vì tình hình không yên. Mỗi lần đi, Mai lại lấy chiếc nón xuống, đội lên rồi đi.

Nhưng mỗi lần về, cô lại treo nó đúng vị trí cũ.

Như một thói quen.

Một buổi chiều, có người lính ghé qua nhà.

Anh đứng ở hiên, nhìn lên vách.

“Nhà chị có chiếc nón cũ thật,” anh nói.

Mai gật đầu:
“Ừ. Cũ nhưng quen.”

Người lính im lặng một lúc.

Rồi hỏi:
“Chị có hay dùng nó không?”

Mai đáp:
“Có. Mỗi khi ra khỏi nhà.”

Anh nhìn chiếc nón:
“Nhìn nó như đang chờ ai đó.”

Mai không trả lời ngay.

Chỉ rót nước cho anh.

“Có khi đúng,” cô nói sau đó.

Năm 1974, chiếc nón bị rách nhẹ ở vành sau một trận gió lớn.

Có người đề nghị:
“Thay đi cho mới.”

Mai lắc đầu:
“Vá lại được.”

Cô ngồi vá chiếc nón rất lâu.

Từng mũi kim nhỏ, từng sợi chỉ buộc lại chỗ rách.

Khi xong, chiếc nón không còn nguyên vẹn như trước, nhưng chắc hơn.

Mai treo nó lại.

Nhìn rất lâu.

Năm 1975, chiến tranh kết thúc.

Làng bắt đầu yên ổn, người ta đi lại nhiều hơn, nhà nào cũng có nón mới, áo mới.

Nhưng chiếc nón cũ trên vách nhà Mai vẫn còn.

Một buổi sáng, người con trai từ xa trở về.

Anh đứng dưới vách, nhìn chiếc nón.

“Vẫn còn à mẹ?” anh hỏi.

Mai gật đầu:
“Ừ. Vẫn còn.”

Anh cười:
“Giờ có nón mới rồi, giữ cái này làm gì nữa?”

Mai nhìn chiếc nón rất lâu.

Rồi nói:
“Không phải để đội nữa.”

Anh im lặng.

Mai khẽ nói:

“Mà để nhớ là đã có người từng đi ra khỏi nhà này… và từng quay về.”

Người con trai không nói gì thêm.

Chỉ nhìn chiếc nón.

Nó không còn mới, không còn đẹp.

Nhưng vẫn ở đó.

Giống như một điều không cần thay thế.

Vì có những thứ không giữ lại để dùng mãi.

Mà để biết rằng:

đã từng có những lần rời đi… và vẫn còn có nơi để quay về.