CHIẾC ỐNG KÍNH TRỞ VỀ: CÂU CHUYỆN NHÀ BÁO, LIỆT SĨ LÊ ĐÌNH DƯ Ở CỬA VIỆT

CHIẾC ỐNG KÍNH TRỞ VỀ: CÂU CHUYỆN NHÀ BÁO, LIỆT SĨ LÊ ĐÌNH DƯ Ở CỬA VIỆT

Giữa chiến trường Cửa Việt những ngày đầu năm 1968, khi bom đạn có thể cướp đi sự sống bất cứ lúc nào, một người lính vẫn đứng trên chiến hào, hướng ống kính về phía đồng đội. Ông là Lê Đình Dư, phóng viên Báo Quân đội nhân dân, người đã lựa chọn ghi lại sự thật chiến trường ngay cả trong thời khắc hiểm nguy nhất. Ông ngã xuống khi mới 37 tuổi, để lại một cuộc đời làm báo ngắn ngủi nhưng đầy ý nghĩa, cùng chiếc máy ảnh không còn nguyên vẹn, một chứng tích về sự hy sinh của những người cầm bút trong chiến tranh.

Ảnh tư liệu: Ba phóng viên Báo Quân đội nhân dân tại mặt trận Vĩnh Linh, từ trái sang: Nguyễn Đức Toại, Nguyễn Ngọc Nhu và Lê Đình Dư. Hai nhà báo Nguyễn Ngọc Nhu và Lê Đình Dư sau đó hy sinh tại chiến trường Quảng Trị năm 1968. Ảnh: Tư liệu Báo Quân đội nhân dân.

Người lính chọn cây bút làm vũ khí

Lê Đình Dư sinh năm 1931 tại vùng đất Hương Sơ, Hương Trà, Thừa Thiên Huế (nay thuộc thành phố Huế). Cuộc đời ông gắn liền với những chặng đường chiến đấu gian khổ của dân tộc trong hai cuộc kháng chiến.

Năm 1950, khi mới 19 tuổi, ông gia nhập quân đội. Được cử đi học phi công, sau đó công tác trong lực lượng pháo cao xạ, ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Tiếp đó, ông được đào tạo về chỉ huy phóng lôi và công tác tại Quân chủng Hải quân.

Những năm tháng ấy giúp Lê Đình Dư tích lũy vốn hiểu biết quân sự phong phú. Ông không chỉ am hiểu chiến thuật, vũ khí và đời sống quân ngũ, mà còn thấu hiểu những thử thách tinh thần người lính phải đối diện trong chiến tranh.

Năm 1962, Lê Đình Dư bước sang một chặng đường mới khi trở thành phóng viên Báo Quân đội nhân dân.

Ông viết báo với bút danh Hồ Thừa, cái tên gợi nhắc đến quê hương Thừa Thiên và mối gắn bó với người vợ Hồ Thị Kim.

Từ những trận địa phòng không đến các chiến trường ác liệt, ông luôn tìm cách tiếp cận trực tiếp sự kiện. Những bài viết của Hồ Thừa mang hơi thở chiến đấu, có sự quan sát của người làm báo và chiều sâu trải nghiệm của một quân nhân từng qua nhiều đơn vị.

Đối với ông, muốn viết chân thực về người lính, trước hết phải sống cùng họ, hiểu họ và chứng kiến những gì họ đã trải qua.

Chính quan niệm ấy đã đưa ông đến chiến trường Quảng Trị, nơi chuyến công tác cuối cùng của cuộc đời trở thành một phần lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.

Cửa Việt – nơi mỗi tấc đất là một trận chiến

Đầu năm 1968, chiến trường phía bắc Quảng Trị bước vào giai đoạn đặc biệt ác liệt. Khu vực Cửa Việt, gần cửa sông Hiếu đổ ra Biển Đông, giữ vị trí quan trọng trên tuyến vận chuyển quân sự đường thủy từ biển vào Đông Hà và các căn cứ của quân đội Mỹ, quân đội Việt Nam Cộng hòa.

Đối với lực lượng cách mạng, hoạt động đánh chặn tuyến vận tải này có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế khả năng tiếp tế của đối phương.

Lê Đình Dư xung phong đến mặt trận B5, tham gia hoạt động báo chí tại khu vực Cửa Việt. Ông theo đội hình Tiểu đoàn 47, Trung đoàn 270, đơn vị chiến đấu tại khu vực làng Lâm Xuân Đông, xã Gio Hà, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị theo địa danh thời kỳ đó.

Ở nơi tuyến lửa, cuộc sống của người phóng viên không khác nhiều so với người lính. Những chặng đường hành quân, chiến hào chật hẹp, tiếng pháo kích và nguy cơ bị tập kích luôn hiện diện.

Nhưng Lê Đình Dư không đến chiến trường chỉ để nghe báo cáo rồi trở về viết bài. Ông trực tiếp xuống trận địa, tìm hiểu tình hình chiến đấu, gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ và ghi chép diễn biến ngay tại tuyến đầu.

Tại đây, ông gặp những người lính sẵn sàng giữ trận địa trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Mỗi gương mặt, mỗi hành động chiến đấu đều có thể trở thành chất liệu cho những trang báo mà ông mong muốn chuyển đến hậu phương.

Đối với một người làm báo chiến trường, hình ảnh chân thực đôi khi chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc ngắn ngủi. Bỏ lỡ khoảnh khắc ấy đồng nghĩa với việc một phần sự thật sẽ không còn được ghi lại.

Vì vậy, giữa những ngày chiến đấu căng thẳng ở Cửa Việt, ông luôn mang theo máy ảnh, bút và sổ ghi chép, di chuyển giữa các vị trí để bám sát diễn biến trên trận địa.

Tư thế đứng thẳng trên chiến hào

Trong các hồi ức về Lê Đình Dư, hình ảnh được nhắc đến nhiều nhất là người phóng viên không chịu rời vị trí quan sát khi cuộc chiến đang diễn ra quyết liệt.

Trước tình hình nguy hiểm, người chỉ huy đơn vị yêu cầu ông xuống hầm trú ẩn. Nhưng Lê Đình Dư vẫn quyết tâm tiếp tục nhiệm vụ.

Lời nói của ông được các đồng đội ghi nhớ, trở thành một trong những câu chuyện tiêu biểu về bản lĩnh người làm báo trong chiến tranh:

“Người chiến sĩ có thể đứng bắn, quỳ bắn, nằm bắn, còn phóng viên chúng tôi chỉ có quyền đứng thẳng trên chiến hào, dùng vũ khí là máy ảnh, bút máy để ghi lại chiến công của đồng đội và tội ác của quân thù!”

Câu nói ấy không đơn thuần thể hiện sự gan dạ. Nó còn bộc lộ ý thức trách nhiệm nghề nghiệp rất rõ ràng.

Lê Đình Dư hiểu rằng công việc của mình không chỉ là quan sát trận đánh mà còn phải lưu giữ những bằng chứng của lịch sử.

Trong chiến tranh, một bức ảnh có thể ghi lại những điều mà nhiều trang viết khó diễn tả hết: ánh mắt của người chiến sĩ, khói lửa trên trận địa, sự gian khổ của một đơn vị giữ chốt và những mất mát không dễ gọi thành lời.

Tuy nhiên, để có những bức ảnh ấy, người cầm máy phải chấp nhận đối diện với hiểm nguy.

Đồng đội nhớ đến Lê Đình Dư không phải chỉ bởi lời nói quả cảm, mà còn bởi cách ông hành động. Ông luôn chủ động đi đến nơi cần quan sát, tiếp xúc trực tiếp với chiến sĩ và không ngại cùng họ vượt qua những thời điểm khó khăn.

Giữa chiến trường Cửa Việt, nhà báo và người lính đã hòa làm một.

Ngày 21 tháng 1 năm 1968

Ngày 21/1/1968 trở thành dấu mốc đau thương trong cuộc đời người phóng viên chiến trường Lê Đình Dư.

Trong cuộc chiến đấu tại khu vực Cửa Việt, khi đang thực hiện nhiệm vụ ghi hình diễn biến trận đánh, ông đã anh dũng hy sinh.

Theo thông tin được công bố trong các bản tin về lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ông ngã xuống khi đang tác nghiệp hình ảnh máy bay Mỹ bị bắn cháy trên bầu trời chiến trường.

Ông ra đi ở tuổi 37, khi những dự định nghề nghiệp và nhiều trang viết về người lính vẫn còn dang dở.

Cùng trong cuộc chiến đấu tại khu vực Lâm Xuân Đông, nhà báo Nguyễn Ngọc Nhu, người đồng nghiệp thân thiết của ông, cũng hy sinh.

Hai người đã từng cùng hoạt động tại Báo Quân đội nhân dân, cùng mang trong mình niềm say mê viết về chiến trường và người chiến sĩ. Những cuộc gặp gỡ, trao đổi về nghề nghiệp của họ giờ trở thành ký ức của đồng đội.

Tin hai nhà báo hy sinh được chuyển về tòa soạn Báo Quân đội nhân dân tại Hà Nội, để lại nỗi đau lớn đối với những người ở lại.

Trong căn phòng làm việc quen thuộc, những đồng nghiệp từng cùng họ bàn chuyện tác nghiệp, cùng chuẩn bị cho các chuyến đi, giờ phải đối diện với sự mất mát không gì bù đắp được.

Chiến tranh đã cướp đi hai cây bút, nhưng không thể xóa nhòa tinh thần của những người đã lấy nghề báo làm một phần trách nhiệm đối với Tổ quốc.

Chiếc máy ảnh trở về với ký ức

Nhiều thập niên sau ngày Lê Đình Dư hy sinh, câu chuyện về ông vẫn được các thế hệ nhà báo Báo Quân đội nhân dân trân trọng gìn giữ.

Trong một bài viết công bố năm 2020, Báo Quân đội nhân dân nhắc đến chiếc máy ảnh không còn nguyên vẹn của người phóng viên liệt sĩ. Hình ảnh hiện vật ấy gợi lại một thời kỳ mà những người cầm máy ảnh, cầm bút phải vượt qua bom đạn để ghi lại sự thật chiến trường.

Chiếc máy ảnh không còn nguyên vẹn, nhưng giá trị lịch sử của nó không nằm ở hình dáng hay khả năng hoạt động. Điều quý giá là nó gắn với một con người đã coi nhiệm vụ ghi lại chiến công của đồng đội quan trọng hơn sự an toàn của bản thân.

Trở về từ chiến trường, theo nghĩa biểu tượng, chiếc ống kính ấy tiếp tục kể câu chuyện mà người chủ của nó chưa kịp hoàn thành.

Đó là câu chuyện về những chiến sĩ Tiểu đoàn 47 chiến đấu quyết liệt ở Cửa Việt; về các phóng viên cùng hành quân, cùng chịu đựng gian khổ và cả những hy sinh không thể đo đếm bằng những trang báo.

Trong ký ức đồng nghiệp, Lê Đình Dư còn là một người giàu tình cảm. Ông yêu văn chương, có tài làm thơ và luôn nhớ về gia đình.

Những vần thơ gửi con gái Lê Hồ Hương từ chiến trường cho thấy phía sau người chiến sĩ quả cảm là một người cha luôn hướng về mái ấm.

Chiến tranh khiến ông không thể trở lại với cuộc sống bình dị mà mình mong ước. Nhưng tình yêu gia đình và trách nhiệm với đất nước vẫn được lưu giữ qua những câu chuyện, những trang viết và kỷ vật.

media.qdnd.vn

Chân dung nhà báo, liệt sĩ Lê Đình Dư (bên trái) trong tư liệu giới thiệu các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân của Báo Quân đội nhân dân. Ảnh: Báo Quân đội nhân dân.

Sự ghi nhận sau gần nửa thế kỷ

Ngày 29/4/2015, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Báo Quân đội nhân dân tổ chức lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ, Thượng úy, nhà báo Lê Đình Dư.

Buổi lễ diễn ra sau 47 năm kể từ ngày ông hy sinh tại chiến trường Quảng Trị.

Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp và hành động dũng cảm của một người lính, một nhà báo đã tận tụy thực hiện nhiệm vụ ngay giữa trận địa ác liệt.

Sự tôn vinh ấy còn mang ý nghĩa sâu rộng đối với nghề báo cách mạng. Trong lịch sử dân tộc, những người làm báo không chỉ phản ánh chiến tranh từ phía sau mà nhiều người đã trực tiếp có mặt tại những nơi nguy hiểm nhất.

Họ sử dụng cây bút, chiếc máy ảnh và sự hiểu biết của mình để ghi chép những sự kiện có ý nghĩa với đất nước. Không ít người đã hy sinh khi công việc còn dang dở.

Lê Đình Dư là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ ấy.

qdnd.vn

Tư liệu về lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho nhà báo, liệt sĩ Lê Đình Dư, tổ chức ngày 29/4/2015 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nguồn tư liệu: Báo Công an nhân dân.

Một ống kính, một cuộc đời, một lời nhắc nhớ

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Lê Đình Dư ngã xuống ở Cửa Việt. Những chiến hào năm xưa đã trở thành một phần ký ức lịch sử. Đất nước hòa bình, các thế hệ sau được lớn lên trong cuộc sống mà những người lính từng chiến đấu để bảo vệ.

Nhưng giá trị của những câu chuyện thời hoa lửa vẫn còn nguyên vẹn.

Nhớ đến Lê Đình Dư là nhớ đến người phóng viên đã lựa chọn đứng cạnh đồng đội trong giờ phút khó khăn nhất; người chiến sĩ hiểu rằng sự thật chiến trường cần được ghi chép bằng lòng dũng cảm và trách nhiệm.

Chiếc máy ảnh không còn nguyên vẹn của ông trở thành biểu tượng cho hành trình lưu giữ ký ức ấy. Nó nhắc nhở chúng ta rằng đằng sau mỗi bức ảnh chiến tranh là một con người, một hoàn cảnh và đôi khi là cả một sự hy sinh.

Lê Đình Dư đã không thể trở về với gia đình sau chuyến công tác cuối cùng. Nhưng tên tuổi ông đã trở về trong ký ức đồng đội, trong truyền thống Báo Quân đội nhân dân và trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.

Ở Cửa Việt, nơi ông từng hướng ống kính về phía những người lính, câu chuyện về người phóng viên quả cảm vẫn mang một thông điệp vượt thời gian:

Có những người ngã xuống trước khi kịp kể hết câu chuyện của mình. Và trách nhiệm của các thế hệ hôm nay là tiếp tục gìn giữ, kể lại những câu chuyện ấy bằng sự trân trọng, trung thực và lòng biết ơn.