CHIẾC "ỐNG NHÒM TẦM NHIỆT" TỪ KÍNH PHÂN CỰC CỦA NGUYỄN VĂN BA
Trong những năm tháng kháng chiến tại vùng sông nước Cần Giờ, cuộc đối đầu giữa đặc công nước Việt Nam và lực lượng hải quân Mỹ không chỉ là cuộc đấu sức, mà còn là cuộc đấu trí về công nghệ. Kẻ địch, với lợi thế tuyệt đối về khí tài, đã trang bị cho các tàu tuần tra hệ thống radar và đèn pha hồng ngoại mạnh mẽ, biến những đêm đen tĩnh mịch thành những bãi săn lùng con người. Đặc công của anh hùng Nguyễn Văn Ba, dù dũng cảm đến mấy, cũng thường xuyên đối mặt với hiểm nguy khi bị phát hiện giữa dòng sông mênh mông, nơi không có chỗ ẩn nấp ngoài mặt nước đầy sóng.
Ba, một người lính có tư duy kỹ thuật thiên bẩm, đã nhận ra rằng: "Nếu mình không thể né tránh công nghệ của chúng, mình phải bẻ cong nó". Ông bắt đầu thu gom những mảnh kính vỡ, những thấu kính từ xác máy bay và cả những kính chắn gió của xe quân sự bị bắn cháy. Trong căn hầm bí mật ngập đầy bùn và nước, ông dành hàng trăm đêm trắng để mày mò. Ba không chỉ học về vật lý quang học qua những cuốn sách cũ rách nát, mà ông còn thực nghiệm trực tiếp dưới ánh trăng.
Sáng kiến của ông chính là một thiết bị quan sát đêm thô sơ nhưng hiệu quả bất ngờ: chiếc "ống nhòm tầm nhiệt". Bằng cách xếp chồng nhiều lớp kính phân cực từ các nguồn khác nhau, Ba nhận thấy rằng khi ánh sáng đèn pha địch – vốn là nguồn sáng có cường độ cao và tập trung – đi qua các lớp kính này ở các góc độ được căn chỉnh tỉ mỉ, nó sẽ bị tán xạ và giảm cường độ một cách đáng kể. Trong khi đó, các hình ảnh về vật thể di động (như tàu địch hoặc các cấu trúc kim loại) vẫn giữ được độ tương phản rõ rệt. Ông gắn hệ thống kính này vào một ống tre già, bên trong được quét một lớp muội than trộn nhựa cây để triệt tiêu mọi ánh sáng phản xạ nội tại.
Điểm khó nhất là việc hiệu chỉnh độ lệch của các thấu kính. Ba đã phải mài từng mảnh kính bằng cát mịn để đạt được độ phẳng tuyệt đối. Chỉ cần sai một milimet, hình ảnh thu được sẽ bị nhòe và vô dụng. Ông đã mất ba tháng, với hàng trăm mảnh kính bị hỏng, trước khi tạo ra được "đôi mắt thần" cho đơn vị. Khi ống nhòm hoàn thành, nó nhỏ gọn, vừa tầm tay, giúp người lính đặc công có thể quan sát đối phương từ khoảng cách 500 mét trong đêm tối mà không cần phát ra bất kỳ tín hiệu nào.
Trong một trận đánh then chốt, đơn vị của Ba đã sử dụng thiết bị này để quan sát tàu địch tuần tra từ khoảng cách an toàn. Nhờ việc phát hiện ra điểm mù của hệ thống đèn pha địch thông qua ống nhòm, quân ta đã chọn đúng thời điểm chuyển giao ca trực để áp sát mục tiêu. Khi tàu địch bật đèn pha quét qua mặt nước, các chiến sĩ đặc công đã hoàn toàn "vô hình" nhờ việc quan sát trước hướng quét của chúng. Chỉ trong vài phút, chiếc tàu tuần tra hiện đại nhất vùng đã bị đánh chìm.
Câu chuyện của Nguyễn Văn Ba là bài học lớn về việc không bao giờ đầu hàng trước những khó khăn công nghệ. Ông không chỉ là một chiến sĩ, ông là một nhà nghiên cứu, một người lính trí thức dùng chính vũ khí của kẻ thù để đánh bại chúng. Sự hy sinh thầm lặng trong căn hầm tối, những đêm trắng mài kính dưới ánh đèn dầu leo lét, chính là minh chứng cho tinh thần tự lực cánh sinh cao độ. Đó không chỉ là câu chuyện về một ống nhòm, đó là câu chuyện về tư thế làm chủ chiến trường của người chiến sĩ Việt Nam: dù trong hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, chúng ta vẫn biết cách nhìn thấu bóng tối để tìm ra con đường chiến thắng. Sự sáng tạo của Ba đã mở ra một tiền lệ cho các đơn vị đặc công nước khác, biến bóng đêm từ kẻ thù trở thành đồng minh thân cận nhất.
