Chiếc va li lúa giống từ Nhật Bản về nước

Lương Định Của sinh ngày 16/8/1920 tại làng Đại Ngãi, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng (nay thuộc TP Cần Thơ). Năm 17 tuổi đỗ tú tài toàn phần, ông sang Nhật du học, chọn ngành nông nghiệp với mong muốn giúp quê nhà thoát cảnh đói nghèo. Năm 1951, ông nhận học vị Bác sĩ Nông học — học vị cao nhất của Nhật thời đó — và là người nước ngoài duy nhất, người trẻ nhất được trao học vị này. Ít tháng sau, ông được bổ nhiệm giảng dạy tại Đại học Kyoto.

Năm 1952, giữa lúc đất nước vừa chiến tranh vừa đói kém, nghe theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông cùng gia đình rời Nhật về nước, phải đi vòng qua Hồng Kông về Sài Gòn rồi ra vùng kháng chiến. Hành lý quý nhất ông mang theo là một va li hạt giống lúa, giữ gìn qua bao trắc trở dọc đường.

Từ những hạt giống ấy, ông lai tạo ra hàng loạt giống lúa mới: lai lúa Ba Thắc của Nam Bộ với lúa Nhật thành giống Nông nghiệp 1, rồi Chiêm 314, Thần Nông 307, NN75-1, NN8-388…, tăng năng suất 20–30% so với giống cũ. Nông dân gọi ông là “nhà bác học của đồng ruộng”. Dù là Phó Hiệu trưởng một trường đại học, ông vẫn sống giản dị, lội ruộng cùng bà con. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1967 và truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu năm 1996.

Hạt gạo nuôi quân đánh giặc năm xưa có một phần mồ hôi của người trí thức đã từ bỏ giảng đường Kyoto để về với đồng ruộng quê hương.