Chiếc xe đạp chở cả chiến trường

Ở những cánh rừng Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, người ta thường nhắc nhiều đến những đoàn xe tải băng qua mưa bom, những đoàn dân công hỏa tuyến gùi hàng vượt núi hay những người lính giao liên ngày đêm mở đường. Thế nhưng, có một "phương tiện" thầm lặng đã góp phần tạo nên kỳ tích của tuyến vận tải mà ít người để ý, đó là những chiếc xe đạp thồ. Không có động cơ, không có tiếng máy nổ, chỉ với hai bánh xe, một khung thép và đôi bàn tay của người lính, chúng đã chở trên mình khối lượng hàng hóa nặng gấp nhiều lần trọng lượng vốn có. Trong số những người gắn bó với công việc ấy, câu chuyện về anh Lộc và chiếc xe đạp mang số hiệu 27 vẫn được nhiều cựu chiến binh truyền lại như một kỷ niệm không thể nào quên.

Anh Lộc sinh ra trong một gia đình làm nghề sửa xe đạp ở một thị xã nhỏ. Từ khi mới mười ba, mười bốn tuổi, anh đã biết tháo từng ổ bi, thay nan hoa, chỉnh phanh và hàn khung xe. Cả tuổi thơ của anh gắn liền với mùi dầu mỡ, tiếng búa gõ vào thép và những chiếc xe đạp cũ được cha sửa chữa cho bà con trong vùng. Chính vì vậy, khi nhập ngũ và được phân công vào đơn vị vận tải, anh nhanh chóng trở thành người hiểu rõ những chiếc xe hơn bất kỳ ai.

Những chiếc xe đạp được cấp cho đơn vị vốn chỉ là xe dân dụng bình thường. Theo thiết kế ban đầu, mỗi chiếc chỉ chở được vài chục kilôgam hàng. Thế nhưng, nhu cầu vận chuyển ngày càng lớn, trong khi đường rừng hiểm trở khiến xe cơ giới không phải lúc nào cũng có thể hoạt động. Đó là lúc những người lính vận tải nghĩ đến việc cải tiến chiếc xe đạp thành phương tiện chuyên chở đặc biệt.

Lộc là người hăng hái nhất trong công việc ấy. Anh cùng đồng đội tháo bỏ yên xe để người đẩy dễ điều khiển hơn, gia cố khung bằng những thanh thép tận dụng, thay nan hoa dày hơn, lắp thêm thanh chống hai bên để giữ thăng bằng và buộc thêm những đoạn tre dài làm tay đòn. Chiếc xe sau khi cải tiến trông chẳng còn giống xe đạp nữa, nhưng có thể chở được hơn hai trăm kilôgam hàng nếu biết cách điều khiển.

Lần đầu nhìn thấy chiếc xe chất đầy bao gạo cao hơn đầu người, một chiến sĩ trẻ tròn mắt hỏi liệu nó có thể đi nổi hay không. Lộc chỉ cười rồi nắm chặt hai tay vào thanh tre, nghiêng người về phía trước. Chiếc xe từ từ lăn bánh. Nó không được đạp như xe bình thường mà được đẩy từng bước. Người điều khiển dùng sức toàn thân để giữ thăng bằng, lợi dụng quán tính trên những đoạn dốc thoải và ghìm thật chắc khi xuống dốc. Chỉ sau vài phút, chiếc xe đã biến mất sau khúc cua, để lại phía sau sự thán phục của những người lần đầu chứng kiến.

Công việc vận tải chưa bao giờ dễ dàng. Ban ngày, máy bay trinh sát quần đảo liên tục nên mọi đoàn hàng chỉ được phép di chuyển vào ban đêm hoặc dưới tán rừng rậm. Có những đêm mưa lớn, con đường đất đỏ trở nên trơn như mỡ. Mỗi bước đi đều có thể khiến chiếc xe nặng hàng trăm kilôgam trượt xuống vực. Lộc và đồng đội phải buộc thêm dây thừng phía sau để nhiều người cùng giữ.

Có lần, cả đoàn đang vượt một con dốc dài thì trời bất ngờ đổ mưa như trút. Đất nhão ra thành bùn, bánh xe lún sâu không thể nhúc nhích. Mọi người đều kiệt sức sau nhiều giờ hành quân. Lộc quan sát địa hình rồi chặt những cành cây nhỏ lót xuống mặt đường, sau đó hướng dẫn từng người đẩy xe theo nhịp. Mỗi lần chiếc xe tiến được vài mét, cả đoàn lại reo lên như vừa giành được một chiến thắng. Đến gần sáng, toàn bộ số hàng vẫn vượt qua con dốc an toàn.

Chiếc xe số 27 của Lộc dần trở thành niềm tự hào của đơn vị. Nó đã theo anh qua hàng chục chuyến vận chuyển, mang trên mình đủ loại hàng hóa, từ gạo, muối, đạn dược cho đến thuốc men và máy thông tin. Trên khung xe, Lộc dùng dao khắc những vạch nhỏ sau mỗi chuyến đi thành công. Chỉ sau hai năm, những vạch khắc đã kín gần hết thanh ngang của chiếc xe.

Một đêm cuối năm, đơn vị nhận nhiệm vụ đặc biệt. Một kho thuốc ở tuyến sau cần chuyển gấp hàng trăm kilôgam huyết thanh và thuốc kháng sinh đến bệnh viện dã chiến cách đó gần bảy mươi cây số. Những loại thuốc ấy phải được giao trong thời gian ngắn nhất, nếu không sẽ không còn giá trị sử dụng.

Con đường hôm ấy nguy hiểm hơn mọi lần vì đối phương vừa tăng cường đánh phá. Đoàn vận tải vừa xuất phát được hơn một giờ thì tiếng máy bay đã vọng đến. Tất cả lập tức đẩy xe vào rừng ngụy trang. Sau trận bom, con đường phía trước xuất hiện một hố sâu chắn ngang lối đi. Xe tải không thể qua, còn những chiếc xe đạp thồ cũng gặp khó khăn.

Lộc bước tới mép hố bom, quan sát rất lâu rồi đề nghị cùng đồng đội dùng những thân cây nhỏ bắc thành lối tạm. Công việc được thực hiện ngay trong đêm. Mỗi người góp một tay, chỉ hơn một giờ sau, chiếc cầu dã chiến đã hoàn thành. Từng chiếc xe đạp nặng trĩu hàng hóa lần lượt vượt qua trong sự hồi hộp của tất cả mọi người.

Đến gần sáng, đoàn vận tải tới bệnh viện dã chiến đúng lúc các bác sĩ đang chờ. Người phụ trách bệnh viện xúc động bắt tay từng chiến sĩ. Ông nói rằng nếu số thuốc đến chậm thêm vài giờ, rất nhiều thương binh sẽ gặp nguy hiểm. Lộc nhìn những hòm thuốc được chuyển xuống, rồi quay sang vuốt nhẹ lên ghi đông chiếc xe số 27 như thể đang cảm ơn một người bạn đồng hành.

Chiến tranh càng kéo dài, chiếc xe càng cũ. Lớp sơn đã bong gần hết, khung xe đầy những vết hàn, bánh xe nhiều lần phải thay vành, còn tay lái được quấn bằng những mảnh vải cũ vì lớp cao su đã mòn. Nhưng Lộc chưa bao giờ xin đổi xe. Anh nói rằng chiếc xe này đã thuộc từng khúc cua, từng con dốc của Trường Sơn, cũng như anh đã quen với từng tiếng kêu của nó.

Một lần, trong lúc tránh bom, một mảnh đạn găm vào bánh trước làm vành xe méo hẳn. Nhiều người nghĩ phải bỏ lại vì không còn khả năng sửa chữa. Lộc ngồi suốt buổi chiều dùng búa nắn lại từng đoạn vành, thay từng nan hoa còn dùng được. Đến tối, chiếc xe lại tiếp tục lên đường. Đồng đội thường đùa rằng chỉ cần còn Lộc thì chiếc xe số 27 sẽ không bao giờ chịu đầu hàng.

Ngày đất nước thống nhất, đơn vị vận tải giải thể. Những chiếc xe đạp thồ hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Phần lớn đã quá cũ để tiếp tục sử dụng. Riêng chiếc xe số 27 được giữ lại vì đã lập kỷ lục vận chuyển của đơn vị với hàng trăm chuyến hàng an toàn.

Nhiều năm sau, chiếc xe được đưa vào một nhà trưng bày truyền thống. Nó đứng lặng lẽ sau tấm kính, khung xe đã hoen gỉ, những vết hàn vẫn còn nguyên, thanh tre dùng để đẩy xe cũng sẫm màu theo thời gian. Bên cạnh chỉ có một tấm biển nhỏ ghi vài dòng giới thiệu ngắn gọn.

Một ngày nọ, Lộc, lúc ấy đã là một ông lão tóc bạc, đưa cháu nội đến tham quan. Cậu bé đứng rất lâu trước chiếc xe rồi ngạc nhiên hỏi làm sao một chiếc xe đạp nhỏ bé như vậy có thể chở nổi hàng trăm kilôgam hàng hóa.

Lộc không trả lời ngay. Ông đặt bàn tay đã nhăn nheo lên ghi đông chiếc xe, mỉm cười hiền hậu rồi nói rằng sức chở của chiếc xe không chỉ đến từ khung thép hay hai bánh xe. Điều giúp nó đi hết những con đường bom đạn là ý chí của những con người luôn tin rằng phía trước còn có đồng đội đang chờ từng bao gạo, từng hòm thuốc và từng viên đạn để tiếp tục chiến đấu.

Cậu bé ngước nhìn ông, rồi lại nhìn chiếc xe cũ kỹ phía sau lớp kính. Lần đầu tiên, em hiểu rằng có những phương tiện tưởng chừng rất bình thường nhưng lại mang trên mình một phần lịch sử của cả dân tộc.

Và cho đến hôm nay, mỗi khi nhắc về tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, nhiều cựu chiến binh vẫn nhớ đến những chiếc xe đạp thồ lặng lẽ lăn bánh dưới tán rừng. Chúng không có động cơ, không tạo nên những âm thanh mạnh mẽ, nhưng chính từ những vòng quay âm thầm ấy, biết bao tấn lương thực, thuốc men và đạn dược đã đến được tiền tuyến. Đó là minh chứng rằng trong chiến tranh, đôi khi những điều bình dị nhất lại có thể tạo nên những kỳ tích lớn lao nhất.